ב"ה, י"א ניסן, ה'תשכ"א
ברוקלין, נ.י.
שלום וברכה!
לאחינו בני ישראל בכל אתר ואתר,
ה' עליהם יחיו
שלום רב וברכה!
יציאת מצרים, די נקודה (מיטל-פונקט) פון חג הפסח, פארנעמט א גאר צענטראלען ארט אין לעבן פון אידן, סיי פון דעם כלל און סיי פון דעם יחיד. דער ארויסגיין פון מצרים - לערנט אידן, און איז א וועג-ווייזער, און ניט נאר מיט זיין כלליות'דיגען אינהאלט, נאר אויך מיט די פרטים פון דעם.
איינער פון די הויפט שטריכן פון יציאת מצרים איז דער אויסערגעוויינלעכער בטחון אין דעם אויבערשטען און זיין ג-טלעכער השגחה וואס איז געקומען דערביי צום אויסדרוק: א גאנצער פאלק, מיליאנען מענטשען, מענער, פרויען און קינדער פארלאזן מיט אמאל איין איינגעזעסן לאנד, א לאנד וואס איז געווען געבענטשט מיט אלע מאטעריעלע באדערפענישן, און לאזן זיך גיין אין א ווייטן וועג, אן שפייז און אן קיינע זאפאסן - פארלאזנדיק זיך מער ניט און פארלאזנדיק זיך אינגאנצן אויף די רייד פון משה רבינו אין נאמען פון דעם אויבערשטען.
נאכמער: ארויסגייענדיג פון מצרים איז מען געגאנגען ניט מיט דעם באקאנטן און קורצערען וועג, דורך'ן לאנד פון פלישתים, וואס כאטש אפילו דער וועג איז געווען פארבונדען מיט דער סכנה פון מלחמה, איז דאך בא א מלחמה - אלעמאל דא א ספק אפשר וועט מען געווינען; אויב אפילו ניט - דא א מעגליכקייט אז א טייל ווייניגסטענס, וועלען בלייבן לעבן. אנשטאט דעם איז מען אוועקגעגיין אין א וויסטען מדבר, וואו עס איז ניט געווען קיין נאטירלעכע מעגליכקייט צו לעבן.
און ווידער אמאל - דער איינציגער גרונד פון טאן אזוי - ווייל אזוי האט אנגעוויזן משה אין אויבערשטען'ס נאמען.
נאך גרעסער איז דער וואונדער ווען מען באטראכט זיך, אז דאס איז פארגעקומען נאכדעם ווי די אידן האבן אין פערלויף פון 0 יאהר זיך איינגעלעבט אויף דעם זעלבן ארט אן קיינע וואנדערונגען, און דערצו איז דאס געווען - אין גושן מצרים, א לאנד וואס האט געהאט די בעסט- פעטע ערד צום זייען און וואקסען, ניט געווען אנגעוויזן אויף רעגענס נאר אלעמאל זיכער מיט וואסער צום באגיסן און טרינקען פון טייך נילוס - א לאנד וואס איז אינגאנצען איינגעשטעלט און לעבט לויט "נאטור" געזעצען און אומשטענדען.
* * *
מימי צאתך מארץ מצרים, זינט אידן זיינען ארויס פון מצרים מוז דאס אויבענדערמאנטע
- דער אבסאלוטער בטחון אין דעם אויבערשטען'ס השגחה און דער אויפפירען זיך אין אלעם, ביז אין טאג טעגלעכן לעבן לויט זיינע אנווייזונגען אונאפהענגיג דערפון וואס מענטשליכע חשבונות און נאטור געזעצן זאגן -
זיין דער אומבאדינגטער באגלייטער און וועג- ווייזער פון אידן, פון דעם יחיד און פון דעם כלל, אין אלע צייטן.
דאס גיט דעם ענטפער אויף דער פראגע וואס די ניט- אידישע וועלט, און די פאר- ניט-אידישטע צווישן אידן גופא, פרעגן בא אידן שומרי תורה ומצוות:
מיר לעבן אין א וועלט פון קאנקורענץ און געראנגעל פאר עקזיסטענץ, יעדער לעבט אין א באשטימטער לאנד מיט געוויסע אומשטענדען - איז ווי קען מען ניט בוקען זיך און ניט דינען צו די אפגעטער פון דער לאנד (צי דאס איז דער דאלאר, אדער דער מורא האבן זיין אנדערש ווי די שכנים א. ז.וו.), ווי קען מען זיך בינדען מיט 6 מצות וועלכע "באשווערן" און באשרענקען דעם מענטשענ'ס טעטיקייט און ארבעט אויף שריט און טריט?
דער ענטפער איז - יציאת מצרים. און ווי ערקלערט פריער,
און פונקט ווי בא יציאת מצרים, איז דאס אויספאלגן דעם אויבערשטען'ס אנווייזונגען, ניט רעכענדיג זיך מיט די חשבונות פון די אומשטענדען א.ז.וו., און איבעררייסענדיג מיט דער פערגאנגענהייט פון 0 יאהר אין מצרים - דוקא דאס איז געווען דער וועג צום אמת'ן גליק, ניט נאר צום גייסטיקן גליק (באקומען די תורה און ווערן דער אויסגעקליבענער פאלק פון אויבערשטען), נאר אויך צום מאטעריעלן גליק (באקומען אן ארץ זבת חלב ודבש),
אזוי אויך היינט און שטענדיג, און אונאפהענגיג פון דעם וואס דער עבר איז געווען, איז בא יעדער אידן און בא כלל ישראל, דער איינציגער וועג צום אמת'ן גליק - דער איינארדענען זיין טאג טעגלעכן לעבן און דעם לעבן אין אלגעמיין - לויט דער תורה און אירע מצות אויף וועלכע עס שטייט וחי בהם (ער זאל לעבן אין זיי און מיט זיי).
* * *
אידן זיינען אנגעזאגט געווארען: בכל דרכיך דעהו (אין אלע דיינע אויפפירונגען זאלסט עם - דעם אויבערשטען - וויסן און געדיינקען). אין אלע זיינע טעטיקייטן, זיין גאנצן מעת לעת - האט א איד די אנווייזונגען פון דער תורה און דארף זיי אויספאלגן.
דערפאר קען ער זיך צו יעדער צייט אנשטויסן אויף דער אויבנדערמאנטער פראגע און קשיא. און דעריבער האט מען יעדן אנגעזאגט: זאלסט געדיינקען דיין ארויסגיין פון ארץ מצרים - אלע טעג פון דיין לעבן. א געדיינקען וואס לערנט, לייכט און גיט כח צו אן אויפפירונג, וואס מאכט אז אלע טעג זאלן זיין - אידישע לעבעדיגע טעג. און ווי כ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע אונטערשטרייכט: חג הפסח לייכט און קומט אראפ ניט נאר אין יעדן טאג, נאר - שטענדיג.
בברכת חג הפסח כשר ושמח
מנחם שניאורסאהן
נדפסה בהגש"פ הוצ' תשמ"ז ע' תקצא.
וויסטן מדבר: הגדול והנורא נחש שרף ועקרב וצמאון אשר אין מים (דברים ח, טו).
שמ"ר פכ"ד, ד. וראה זח"ב קנז, א.
בעסט-פעטע.. ניט געווען כו': ראה סוטה לד, ב. בראשית מז, ו. זח"א קח, ב ואילך.
מימי צאתך: מזמן יצי"מ עד גאולה העתידה לבוא בב"א הם ימי צאתך מארצ"מ (רד"ה כימי צאתך, ה'תש"ח).
ווערן דער אויסגעקליבענער: ראה שו"ע רבנו הזקן חאו"ח סי' ס ס"ד. וצע"ק מתניא פמ"ו.
וחי בהם: ראה רמב"ן ויקרא יח, ה.
בכל דרכיך דעהו: ראה טושו"ע או"ח סרל"א.
יעדן אנגעזאגט: ראה שו"ע רבנו הזקן סי' סז.
כ"ק מו"ח אדמו"ר.. אונטערשטרייכט: שיחות חה"פ ה'תש"ג.
B"H, 11 Nissan, 5721.
Brooklyn, NY.
Shalom u'Vrachah!
To our brothers, the children of Israel, in every place—may Hashem be upon them and grant them life—abundant peace and blessings!
The Exodus from Egypt, the central point (main aspect) of the festival of Pesach, occupies a very central place in the life of a Jew—both for the community as a whole and for each individual. The departure from Egypt teaches Jews and serves as a guide—not only through its general message but also through its details.
One of the main features of the Exodus is the extraordinary bitachon (trust) in the Almighty and His Divine providence that was expressed then: An entire nation—millions of people: men, women, and children—suddenly left an established land, a land blessed with all material needs, and set out on a distant journey without provisions or supplies—relying solely and completely on the words of Moshe Rabbeinu in the name of Hashem.
Even more: when leaving Egypt they did not take the known and shorter route through the land of the Philistines. Although that route involved danger from war, there is always a possibility in war that one might win; even if not—all the same there is a chance that at least some will survive. Instead, they went into a barren desert where there was no natural possibility to live. And again—the only reason for doing so was because Moshe instructed so in Hashem's name.
This wonder grows even greater when considering that this happened after Jews had lived for many years settled in one place without wandering—and moreover, it was in Goshen in Egypt—a land with the best fertile soil for planting and growing; it did not depend on rain but always had water for irrigation and drinking from the Nile—a land entirely arranged according to "nature's" laws and conditions.
* * *
From the days you left Egypt—since Jews left Egypt—the above-mentioned absolute bitachon (trust) in Hashem's providence and conducting oneself in everything—even daily life—according to His instructions regardless of human calculations or natural laws must be an unconditional companion and guide for Jews—both individuals and as a community—in all times.
This answers the question asked by non-Jews—and those among Jews who are not yet fully Jewish-minded—about observant Jews: We live in a world of competition and struggle for existence; everyone lives in a particular country with certain circumstances—so how can one avoid bowing down or serving that country's idols (whether it's money or fear of being different from neighbors etc.)? How can one bind oneself with mitzvos which "burden" and restrict one's activity at every step?
The answer is—the Exodus from Egypt. As explained above—and just as with leaving Egypt—it means following Hashem's instructions without considering circumstantial calculations etc., breaking away from decades spent in Egypt. Specifically this was the path to true happiness—not only spiritual happiness (receiving the Torah and becoming Hashem's chosen nation), but also material happiness (receiving a land flowing with milk and honey). So too today—and always—and regardless of what one's past has been—for every Jew individually and collectively—the only path to true happiness is arranging one's daily life—and life overall—according to Torah and its mitzvos about which it says "vechai bahem" (that he shall live by them).
* * *
Jews were commanded: "Bechol derachecha da'eihu" (In all your ways know Him). In all his activities throughout his day—a Jew has Torah's instructions which he must follow. Therefore he may encounter at any time the above-mentioned question or difficulty. That is why everyone was commanded: Remember your departure from Egypt—all days of your life. A remembrance which teaches, illuminates, and gives strength for conduct that makes all days truly Jewish living days.
And as my revered father-in-law, the Rebbe zatzal emphasized: Pesach shines forth not only on each day but constantly.
Summary
The Rebbe writes that unwavering trust in G‑d’s providence—as shown by our ancestors leaving Egypt—and living according to Torah’s guidance leads to true happiness both spiritually and materially. This lesson applies at all times for every Jew.