ב"ה, ב' כסלו, ה'תשכ"ח
ברוקלין, נ.י. — מר ירחמיאל שי' האָניג, לאָנדאָן
שלום וברכה!
אייער בריוו איז צו מיר אָנגעקומען מיט גאָר אַ גרויסער פאַרשפּעטיקונג.
איך בין געווען צופרידן פון דעם אינהאַלט, ספּעציעל דעם גייסט אין וועלכן אייער בריוו איז געשריבן געוואָרן, וואָס באַווייזט אויף אייער צוגעבונדנקייט צו אונזער געמיינזאַמער אייביגער ירושה, ווי דער
פסוק
זאָגט: תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב.
וואָס אויב פון יעדן אידן ווערט ערוואַרטעט אַזאַ באַציאונג צו דער ירושה – און זעלבסטפאַרשטענדלעך איז ניט
געמיינט
צו האַלטן עס אונטער אַ גלאָז, נאָר ווי די ווערטער צוה לנו משה דייטן אָן, ווי משה רבינו האָט געוואָלט און אָנגעזאָגט, אַז די תורה זאָל דורכנעמען דעם טאָג-טעגלעכן לעבן און מיט לעבעדיקייט – ווערט עס דאָך זיכער ערוואַרטעט אין גאָר אַ גרויסער מאָס פון איינעם וואָס – לויט זיין שרייבן – איז אַן אָפּשטאַמלינג פון אַ רבי'עשע און חסידישע משפחה.
און דאָס וואָס איר שרייבט, אַז איר זייט ניט קיין פּראָפעסיאָנעלער חסיד, איז פאַרשטייט זיך – בכלל ניטאָ אַזאַ מציאות, וואָרום דער וואָס באַטראַכט עס אַלס אַ פּראָפעסיע איז קיין חסיד ניט.
חסידות
איז געבויט אויף אינערלעכע התלהבות און טיפע צוגעבונדנקייט, ביז עס ווערט דער עצם מענטש, לויט די צוויי נוסחאות (אָדער הויפּט-שטראָמען) אין חסידות: נוסח פּוילין (אָדער ווי עס ווערט אַמאָל אָנגערופן נוסח חג"ת – חסד, גבורה, תפארת) – וואו התלהבות דריקט זיך אויס אויך אין דער אויסערלעכער פאָרם, און נוסח חב"ד – חכמה בינה דעת, מיט הדגשה אויף שכל. און זיכער איז איבעריק מאריך צו זיין אין דעם פאַר אייך.
איך וויל נאָר צוגעבן, אַז דער צד השוה און הויפּט אויפגאַבע פון יעדן אידן, ספּעציעל אין אונזער צייט, איז ניט צו באַגנוגנען זיך דערמיט וואָס די קאָפּ אַליין ווייס וועגן אַ גוטע זאַך, און די האַרץ פילט אַ גוטע זאַך, נאָר דאָס מוז אַראָפּקומען אין אַלע רמ"ח אברים אין מעשים בפועל, ווי אונזערע חכמים
ז"ל
אונטערשטרייכן: מעשה הוא העיקר. דאָס גלייכן דאַרף מען זיך ניט באַגנוגנען צו האַלטן גוטע זאַכן פאַר זיך און די אייגענע רמ"ח אברים, נאָר יעדער איינער דאַרף טאָן וואָס ער קען אַז דאָס זאָל ווערן דאָס אייגנטום און דורכנעמען דאָס לעבן פון יעדן אידן וואָס מ'קען דערגרייכן, וואָרום סוף סוף זיינען
אַלע
אידן אברים פון איין גוף, קומה שלימה פון כנסת ישראל.
און אומקערנדיק זיך צו דאָס אויבנגעשריבענע – אויב פון יעדן אידן ווערט געפאָדערט צו דערפילן די דערמאָנטע הויפּט אויפגאַבע, וואָס אויף דעם באַקומט יעדער איד ספּעציעלע כוחות – על אחת כמה וכמה אַז דאָס ווערט געפאָדערט פון אַן אָפּשטאַמלינג פון אַ רבי'עשע משפחה, וואָס אין צוגאָב צו די אַלגעמיינע כוחות פון תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב, האָט ער בירושה אויך ספּעציעלע כוחות פון עלטערן און אורעלטערן.
איך וועל נאַטירלעך זיין צופרידן, און עס וועט מיר פאַרשאַפן אַ באַזונדערן פאַרגעניגען צו הערן פון אייך גוטע בשורות אין באַצוג צו אַלעס אויבנגעשריבנע.
בכבוד ובברכה,
מ. שניאורסאָהן
אין ענטפער אויף אייער הצעה צו שרייבן אַן אָפּשאַצונג וועגן אַ באַשטימטע פּערזענלעכקייט – איז בכלל איז דאָס ניט מיין ענין, און בפרט וועגן איינעם וואָס געפינט זיך שוין ניט צווישן די לעבעדיגע דאָ.
וויבאַלד אָבער אַז די זאַך איז שוין אויפגענומען געוואָרן, און מיין ניט רעאַגירן קען אויסגעטייטשט ווערן ניט ריכטיג, מוז איך אַמווייניקסטענס זאָגן אַ פּאָר ווערטער וועגן דעם, פאַנאַנדערטיילנדיג דאָס אין צוויי ענינים: א) דער מענטש אַלס מענטש, וואָס דאָס שליסט איין – און אדרבה צו אַלעם ערשטן – זיין פּערזענלעכן לעבן; ב) די שיטה און ווערק פון דעם באַטרעפנדן, וואָס אין די ביידע בין איך שאַרף ניט מסכים מיט אייער אָפּשאַצונג.
אָנהויבנדיג פון דאָס צווייטע. אויב מ'זאָל אפילו אָננעמען, אַז זיינערצייט, ד.ה. מיט עטלעכע צענדליג יאָר צוריק, איז די וועג אויף פאָרברענגען חסידות צו ברייטערע קרייזן געווען דורך סטיליזירן דאָס, ביז וואַנעט דאָס זאָל ווערן ענלעך צו אַ שיטה וואָס איז פרעמד צו חסידות, באַטראַכטנדיג אַז דאָס וועט זיין אַ צוגרייטונגס-שטופע צום צוקומען סוף סוף צו חסידות – איז זיכער, אַז אין די לעצטע יאָרן איז ניט געווען אין דערויף קיין נויטווענדיקייט. במילא האָט מען מיט
דעם
צוגאַנג – בלויז געגעבן אַ פאַלשן בילד פון חסידות, פון דעם וואָס איז אמת לאמתו פון תורת אמת.
מיין פּערזענלעכע מיינונג, באַגרינדענט אויך אויף
מיין
לעבן אין דייטשלאַנד עטלעכע יאָר, איז אַז אויך דאַן האָט מען געקענט פאָרברענגען חסידות אין איר אמת'ן תוכן, און עס וואָלט זיך צוגענומען אין דער ריכטיגער פאָרם, אָן פיל יוצא-דופן'ס.
צוריקגייענדיק צום ערשטן ענין – און דאָס דערקלערט אויך פאַרוואָס דאָ האַנדלט זיך וועגן צוויי פאַרשידענע ענינים, היפך פון תורת החסידות וואָס לערנט, אַז אַ מענטש און זיין ווערק דאַרף זיין גאָר ענג פאַרבונדן (ביז – דאָס דאַרף זיין איין איינהייט). אָבער לויט דאָס אויבנגעשריבענע פאַלט אָפּ די קשי'. בנוגע צו אַ מענטשן דאַרף מען דאָך, ווי אויבנגעשריבן, צום אַלעם ערשטן אורטיילן לויט זיין פּערזענלעכן לעבן און אין וואָס ער האָט זיך "געקאָכט", און בפרט אין קאַרדינאַלע פראַגען. איז בנוגע דעם באַטרעפנדן דאָך דאָ די שטעלונג אין דעם אַזוי-גערופענעם סכסוך צווישן אידן און אַראַבער אין ארץ ישראל, און די שטעלונג וועגן אָננעמען אַ מעדאַל פון כבוד פון דייטשלאַנד, (וואָס באמת נאַרט זיך קיינער ניט, און דאָס איז די זעלבע דייטשלאַנד פון אַמאָל (אפילו די וואָס שרייען אַנדערש, איז דאָס דאָך נאָר וואָס מ'וויל איינריידן אַ צווייטן); און געוויס ניט אַזאַ וואָס האָט דאָרט געלעבט צענדליגע יאָרן און געלעבט מיט זייער קולטור און זייער אַרט דענקען אפילו נאָכן אַנטלויפן-אַרויסגעטריבן ווערן פון דאָרט). און אויך איז דאָ די ניט אויפגעקלערטע פראַגע, אָדער ווי מאַנכע זאָגן – גראַדע די אויפגעקלערטע פראַגע, פון זיין פרוי.
אין דעם גייסט פון
אָנהויבס
פון בריוו; אויב באַ יעדן אידן איז דער ענין פון זכה וזיכה את הרבים איינע פון די גרעסטע דערגרייכונגען, איז דערפון פאַרשטאַנדיק דער היפּך דערפון, ווי
די
משנה זאָגט; על אחת כמה וכמה איינער וואָס האָט געוואָלט און געטאָן אַלץ וואָס ס'איז אים מעגלעך געווען, אַז מ'זאָל אים אָננעמען אַלס וועג-ווייזער און מוסטער וכו' וכו' – זיינען די דערמאָנטע דריי ביישפּילן פון פּערזענלעכן לעבן גענוג כאַראַקטעריסטיש, דאַן – די דערציילונגען פון די וועלכע האָבן געלעבט אין דער זעלבער שטאָט און זעלבן געגנד וואו ער האָט געלעבט אין די לעצטע יאָרן.
עס טוט מיר לייד וואָס איך מוז שרייבן דאָס אויבנגעשריבענע; דער אמת איז דאָך אָבער אַזוי.
ויהי רצון, אַז וויבאַלד איך בין אַרויס פון מיין גדר און האָב געשריבן די אויבנדערמאָנטע אויסדרוקן, זאָל דאָס לכל הפחות ברענגען די געוואונשענע רעזולטאַטן, אַז איר און די אַלע וועלכע שטייען אונטער זיין ווירקונג, זאָלן איבערשאַצען אייער באַציאונג בעבר צו דער שיטה און דעם מענטשן, און גיין אין דער ריכטונג פון תורתנו תורת אמת, וואָס איז צוזאַמען דערמיט אויך תורת חיים – אַ
תורה
(מלשון הוראה) וואָס באַווייזט ווי צו לעבן, אַז דאָס לעבן זאָל זיין ווערט אָנגערופן צו ווערן אמת'ער לעבן.
מיט אַכטונג און ברכה,
הנ"ל
B"H, 2 Kislev, 5728.
Brooklyn, NY.
Shalom u'Vrachah!
Your letter reached me with a considerable delay. I was pleased with its content, especially the spirit in which it was written, which demonstrates your connection to our shared eternal heritage. As the verse says: Torah Tzivah Lanu Moshe Morashah Kehillas Yaakov ("Moshe commanded us the Torah as an inheritance for the congregation of Yaakov"). If such a relationship to this heritage is expected from every Jew—and obviously it is not meant to be kept under glass but rather as the words Tzivah Lanu Moshe indicate, as Moshe Rabbeinu wanted and instructed: that Torah should permeate daily life with vitality—then certainly it is expected in even greater measure from someone who—according to his writing—is descended from a rabbinic and Chassidic family.
And regarding what you write that you are not a "professional" Chassid—of course there is no such thing at all; for one who treats it as a profession is not a Chassid. Chassidus is built on inner enthusiasm and deep attachment until it becomes the person's very essence, according to the two versions (or main streams) in Chassidus: Nusach Polin (sometimes called Nusach Chagat—Chesed, Gevurah, Tiferes), where enthusiasm expresses itself also outwardly; and Nusach Chabad—Chochmah Binah Daas—with emphasis on intellect. And surely there is no need to elaborate on this for you.
I only wish to add that the common denominator and main task of every Jew—especially in our times—is not to be satisfied with only knowing or feeling something good in one's mind or heart; rather it must descend into all 248 limbs in actual deeds. As our Sages underline: Maaseh Hu HaIkar ("Action is the main thing"). Similarly, one should not be satisfied keeping good things for oneself alone; everyone must do what they can so that this becomes the property and permeates the life of every Jew they can reach—for after all all Jews are limbs of one body, a complete stature of Knesses Yisrael.
And returning to what was written above—if from every Jew it is demanded to fulfill this main task for which each Jew receives special strengths—all the more so it is demanded from someone descended from a rabbinic family who—in addition to the general strengths of Torah Tzivah Lanu Moshe Morashah Kehillas Yaakov—inherits special strengths from parents and ancestors.
Naturally I will be pleased and it will give me special satisfaction to hear good news from you regarding all the above.
With honor and blessing,
M. Schneersohn
In response to your suggestion to write an appraisal about a certain personality—in general this is not my matter, especially regarding someone who is no longer among the living here. However since this matter has already been taken up and my lack of response could be misinterpreted, I must at least say a few words about this by dividing it into two points: (a) The person as an individual—which includes—and indeed first and foremost—their personal life; (b) The approach and work of the person concerned—in both I sharply disagree with your appraisal. Beginning with the second point:
Even if one were to accept that some decades ago spreading Chassidus more broadly required stylizing it until it resembled an approach foreign to Chassidus—considering this as preparatory step toward eventually reaching Chassidus—it is certain that in recent years there was no necessity for this. Thus this approach only gave a false image of Chassidus—from what is truly authentic Torah's truth. My personal opinion—also based on my years living in Germany—is that even then one could have spread authentic Chassidus content in its true form without many exceptions.
Returning to the first point—and this also explains why these are two different matters—the opposite of Toras HaChassidus which teaches that a person and his work must be closely connected (until they become one entity). But according to what was written above this question falls away.
Regarding a person—as mentioned above—the primary judgment must be according to their personal life and what they were immersed in—especially on cardinal issues. Concerning the individual discussed here: there is his stance on the so-called conflict between Jews and Arabs in Eretz Yisrael; his position regarding accepting an honor medal from Germany (which truly no one cares about—and it's still the same Germany as before—even those who claim otherwise are just trying to convince others); certainly not someone who lived there for decades and absorbed their culture even after fleeing/being expelled from there. There is also the unresolved issue—or as some say precisely clarified issue—regarding his wife.
In line with the spirit at the start of my letter: if for every Jew influencing others positively (Zacha Vezikah Es HaRabim) is among their greatest achievements—it follows logically that its opposite applies too—as stated in Mishnah; how much more so for someone who wanted and did everything possible so he would be accepted as a guide and role model etc.—the three aforementioned examples from personal life are sufficiently characteristic; then come stories from those who lived in his city/area during his later years.
I regret having to write all this; but truthfully that's how things are.
May it be His will that since I have stepped out of my usual bounds by writing these expressions—it should at least bring about desirable results: that you—and all those influenced by him—should reassess your attitude towards his approach and him personally, moving toward our Torah—the Torah of truth—which together with being Toras Emes is also Toras Chaim—a Torah (from "hora'ah", instruction) which shows how life should be lived so that life deserves truly being called real life.
Summary
The Rebbe emphasizes living one's Jewish heritage actively—not just intellectually or emotionally—and calls for honest evaluation of leaders based on both their teachings and personal conduct. True connection comes through sincere action rooted in Torah values.