ב"ה, י"א ניסן, ה'תשכ"ב
ברוקלין, נ. י.
לאחינו בני ישראל בכל אתר ואתר ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
חג המצות, זמן חירותנו, דער יום-טוב פון אונזער באפרייאונג,
א טייל פון תורה, וואס תורה מיינט דאך הוראה - לערנען און אנווייזען,
לערנט אונז און באלייכט דעם ריכטיגן באגריף פון פרייהייט, א באגריף וואס ווערט אויסגעטייטשט אויף פערשידענע, אויך משונה'דיקע אופנים.
דער יום-טוב פסח איז א דערמאנונג און ערקלערונג וואס אמת'ע באפרייאונג באדייטעט - עס דארף זיין א פולשטענדיקע און גאנצע באפרייאונג אין אלע דריי געביטן, פון וועלכע עס באשטייט דער מענטש און זיין לעבן: א) דער געביט פון דער נשמה, ב) דער געביט פון דעם גוף, ג) די וועלט ארום עם.
אין יעדערן פון די געביטן און אין זיי אלע דריי צוזאמען.
דאס מיינט, אז אין יעדערן פון די געביטן דארף א איד זיין אמת פריי, און דאס דארף זיין אין א וועג, אז עס זאל ניט זיין קיין מלחמה און צעשפליטערונג צווישן זיי.
נאר אדרבה, זיי זאלן דערגענצען און פארפולקאמען איינער דעם צווייטן; בלויז דאן איז דאס אן אמת'ע חירות.
זעלבסטפארשטענדלעך איז עס אונמעגלעך, אז די דערמאנטע הארמאנישע און פולע פרייהייט זאל דערגרייכט ווערן דורכדעם וואס די נשמה, דער חלק אלקה ממעל ממש (דאס ג-טליכע אין מענטשן) וועט זיך בויגן צום גוף, און ביידע נשמה און גוף, וועלן זיך בויגן צו וועלט. דאס העכסטע קען ניט דינען דאס נידעריקערע און זיין צופרידען דערמיט. דאס העכסטע אין מענטשלעכן לעבן, די נשמה, וועט קיינמאל ניט מסכים זיין צו דערנידעריקן זיך צום גוף. דערפון פאלגט דער קלארער אויספיר, אז די אמת'ע פרייהייט קען דערגרייכט ווערן בלויז דאן, ווען די נידעריקערע באשטאנדטיילען פון מענטשלעכן לעבן, דער גוף און די וועלט ארום וועלן זיך דערהויבן צו דער העכסט מעגליכער פאר זיין מדריגה פון נאענטקייט צו דער נשמה און אירע שטרעבונגען, און די נשמה וועט זיך אויך באפרייען פון דעם אלעם וואס שטערט איר אין איר דערהויבונג.
* * *
אזוי געפינען מיר דאך אין גלות מצרים און יציאת מצרים.
גלות מצרים איז געווען א פולשטענדיקע פארשקלאפונג אין די אלע דריי אויבנדערמאנטע געביטן פון מענטשלעכן לעבן: (א) די גייסטיקע פארשקלאפונג אין א לאנד און צו א לאנד פון טומאה און נידעריקסטע מאראלישע געפאלנקייט, וואס דערפאר ווערט דאך מצרים אנגערופן - ערות הארץ, (ב) די ערגסטע פיזישע פארשקלאפונג פון עבודת פרך, און (ג) די פולסטע בארויבונג פון זייער חלק אין וועלט צו וועלכע זיי זיינען געווען בארעכטיקט אלס מענטשן בכלל, און אידן בפרט.
יציאת מצרים, די באפרייאונג, איז אויך געווען אין אלע דריי געביטן, און אויך אין דער פולסטער און העכסטער מאס: (א) צום אלעם ערשטן - פולשטענדיגע באפרייאונג פון דער נשמה: משכו וקחו לכם צאן... ושחטו הפסח - נעמען שאף און בריינגן פון זיי דעם קרבן פסח - ניט נאר ניט דינען דעם אפגאט פון מצרים, נאר אויך עפענטליך באווייזען זיין נישטיקייט. (ב) די פולשטענדיקע באפרייאונג פון גוף פארשקלאפונג - מ'גייט ארויס פון מצרים ביד רמה, מיט אן אויפגעהייבענער קאפ מיט געזאנג און פאראד. (ג) און זייער חלק אין וועלט - מען גייט ארויס ברכוש גדול, מיט א גרויסן אייגענטום.
* * *
עס זיינען דא אזוינע וואס ווילן זיך באנוגענען מיט דער באפרייאונג פון דער נשמה: ער דאווענט, ער לערנט תורה א. א. וו. אבער אז ער זעצט זיך עסען און טרינקען - איז ער פארשקלאפט צו דער בהמה וואס איז אין מענטשן.
עס איז דא א ווייטערדיקע שיטה - מען אנערקענט אז אויך דער גוף און זיינע באדערפענישן דארפן באפרייט ווערן און עס דארף זיין קענטיג אז דאס עסט אן איד -
אבער אז מען גייט ארויס פון שטוב און מען דארף טאן אין וועלט און אויפטאן אין וועלט, באקומען רכוש - דארפ'ן זיין אן עבד (שקלאף) פון ארץ מצרים, ווארום די תורה, דעם שולחן ערוך, זיין יציאת מצרים - האט ער געלאזן און פארשלאסן אין הויז.
און דאס דערמאנט מען און מען מאנט בא יעדערן: תזכור את יום צאתך מארץ מצרים כל ימי חייך - יעדער טאג פון זיין לעבן דארף א איד געדיינקען יציאת מצרים:
געדיינק אז דו ביסט באפרייט גווארען - א באפרייאונג פון דער נשמה, א באפרייאונג פון דעם גוף, און די באפרייטע נשמה וגוף האבן געמאכט פון מצרים'שע רכוש - אז עס איז געווארען זייער רכוש גדול, א אידישער רכוש גדול.
* * *
איני מבקש אלא לפי כוחן - דער אויבערשטער וואס ער איז דאך דער באשעפער פון דעם מענטשן זאגט, אז דאס וואס ער בעט בא אידן און מאנט פון זיי איז עס לויט זייער כח און מעגליכקייט, עס דארף נאר זיין דער פעסטער ווילן צו ערפילן דעם אויבערשטנ'ס בקשה. און דאס איז אויך דער וועג, דער איינציגער וועג - וואס פירט צו חירותנו - צו אונזער אמת'ער באפרייאונג, באפרייאונג פון דעם אינווייניגסטען גלות און דאן אויך פון גלות כפשוטה - דורך משיח צדקנו.
בברכה צו א כשר'ן און פרייליכען פסח.
מנחם שניאורסאהן
נדפסה בהגדה של פסח ח"ב ע' תקצד (הוצאת תשנ"א).
תורה.. הוראה: ראה זח"ג נג, ב.
אמת'ע באפרייאונג: להעיר משמות רבה פמ"א, ז: חירות מן גליות.. ממלאך המות.. מן היסורין. וראה ג"כ תקו"ז תנ"ו.
באשטייט דער מענטש.. די וועלט: ראה תניא פל"ז (מח, א): וכל פרט מהם הוא כולל ושייך כו'. וראה קהלת ג, יא. זח"א קצה, ב. לקו"ת במדבר (ה, ב).
חלק.. ממש: תניא רפ"ב. וראה שם ספכ"ד: וגם בשעת החטא כו'.
גייסטיקע פארשקלאפונג: ראה ז"ח ר"פ יתרו. שמ"ר פ"ג, ד.
פולסטע בארויבונג: אפילו תבן אין ניתן (שמות ה, טז) וראה ספרי לבהעלותך (יא, ה) הובא בפירש"י שם.
משכו וקחו כו': ראה שמ"ר פט"ז, ב-ג. יחזקאל כ, ז.
געזאנג און פאראד: מכילתא בשלח יד, ח.
באקומען רכוש: ראה רמב"ם הל' דעות פ"ג ה"ב.
איני מבקש: תנחומא פנחס יד (בשינוי לשון). וראה ע"ז ג, א.
און דאן אויך: ראה תניא פל"ז.
משיח צדקנו: כמרז"ל (מדרש תהלים סא): קראוהו במצרים ענה אותם כו' ואף עכשיו שאנו בקצה הארץ אליך אקרא - ומסיים בכתוב: ימים על ימי מלך תוסיף גו' לשלמי נדרי יום יום וביאר בתרגום פירושו - ביאת מלך המשיח.
B"H, 11 Nissan, 5722.
Brooklyn, NY.
Shalom u'Vrachah!
Pesach, the Festival of Matzos and the time of our freedom—the day of our liberation—is a part of Torah. Since Torah means instruction—teaching and guiding—it teaches us and illuminates the true concept of freedom, a concept that is interpreted in various and sometimes even strange ways. The festival of Pesach serves as a reminder and explanation of what true liberation means: it must be a complete and total liberation in all three areas that make up a person and his life: (a) the realm of the soul, (b) the realm of the body, (c) the world around him. In each of these areas—and in all three together—a Jew must be truly free. This must be in such a way that there is no conflict or division between them; on the contrary, they should complement and fulfill one another. Only then is it genuine freedom.
It is self-evident that it is impossible to achieve this harmonious and complete freedom by having the soul—the actual Divine part within man—submit to the body, or both soul and body submit to the world. The highest cannot serve the lowest and be satisfied with this arrangement. The highest aspect in human life—the soul—will never agree to lower itself to the body. From this follows a clear conclusion: true freedom can only be achieved when the lower components of human life—the body and the surrounding world—are elevated to their highest possible level of closeness to the soul and its aspirations; simultaneously, the soul is also liberated from anything hindering its elevation.
This is what we find regarding Egypt's exile and Exodus. The Egyptian exile was a complete enslavement in all three aforementioned areas: (a) spiritual enslavement in a land steeped in impurity and moral depravity—hence Egypt is called "the nakedness of the land"; (b) severe physical enslavement through backbreaking labor; (c) total deprivation of their rightful share in society as people in general and Jews in particular. The Exodus from Egypt was also in all three areas—and to their fullest degree: (a) first—a complete liberation of the soul: "Mishchu u'kechu lachem tzon... v'shachatu haPesach" (Draw out and take for yourselves sheep...and slaughter the Pesach offering)—not only did they not serve Egypt's idol but publicly demonstrated its worthlessness; (b) complete liberation from bodily enslavement—they left Egypt "b'yad ramah" (with an outstretched arm), with heads held high, singing and marching proudly; (c) their share in society—they left "birchush gadol" (with great wealth), acquiring significant possessions.
There are those who are content with liberating only their soul: he prays, studies Torah, etc., but when he sits down to eat or drink he remains enslaved to his animalistic side. Others recognize that even bodily needs require liberation—that it should be evident that it is a Jew who eats—but when leaving home to engage with or impact the world—to acquire property—they become slaves to Egypt because Torah, Shulchan Aruch, their Exodus from Egypt—they have left locked at home. Therefore it is emphasized for everyone: "Tizkor es yom tzeischa me'eretz Mitzrayim kol yemei chayecha" (Remember your Exodus from Egypt all days of your life)—every day a Jew must remember his Exodus: recall that you were liberated—a liberation of your soul, a liberation of your body—and these liberated faculties transformed Egyptian property into "their great wealth," into Jewish great wealth.
"I ask only according to their ability"—the Creator Who made man says that what He asks or demands from Jews is according to their strength and capability; there need only be firm will to fulfill His request. This too is the way—the only way—that leads to our true freedom—liberation from our innermost exile and then also from literal exile through Moshiach Tzidkeinu.
With blessings for a kosher and joyous Pesach.
Summary
Pursuing true freedom means striving for harmony between soul, body, and environment by elevating each toward holiness. Pesach teaches us not just about historical redemption but about ongoing personal liberation achievable through commitment to G‑d’s will.