ב"ה, י"ג סיון, תשט"ז
ברוקלין.
שלום וברכה!
איך האב באקומען אייער בריוו אין וועלכען איר באשרייבט אין קורצען, דאס וואס איר זייט אדורך געגאנגען אין אייער לעבען, די וואנדערונגען איבערלעבונגען און ערגערונגען, ביז דער לעצטער צייט אנקומענדיק אין... און באמערקט אויף זאכען וועלכע זיינען ניט פארשטענדליך.
אזוי ווי אין סעקראטאריאט איז ניטא קיין רוסישע שרייב מאשינקע, ענטפער איך דעריבער אין אידיש, אבער זעלבסט פארשטענדליך אז איר קענט מיר אויך אויף ווייטער שרייבען אין דער שפראך וועלכע איז אייך מער אודאבנער.
עס וואונדערט אייך - לויט אייער שרייבען - וואס איר זעהט ניט קיין אביסניעניע אויף די סלוטשאייען פארגעקומענע אין אייער פאמיליע און בא אייך אין הויז.
איז. ווען איר וועט זיך אביסעל אריינטראכטען אין דעם, וועט דאס אייך ניט דארפן וואונדערן, ווארום א מענטש זעהט נאר א באגרעניצטען טייל פון דעם וואס עס טוהעט זיך מיט אים, און ארום אים, און דעריבער קען ער ניט אפשאצען אמת ריכטיג דעם אינהאלט פון דעם וואס ער זעהט.
אויף צו מאכען דורכזיכטיג קלאר דעם געדאנק, וועל איך בריינגען א פרימער: - ווען איינער זאל אריינגיין אין א אפיראציע קאמנאטע פון א האספיטל און וועט זעהן ווי עס ליגט א מענטש אויף דעם אפיראציע טיש, און ארום אים שטייען מענטשן מיט פארשידענע מעסערלאך און שניידען, און דער מענטש קרעכצעט פון יסורים, און דאך פראדאלזשאיען זיי מיט דעם שניידען, ניט וויסענדיק די פולע היסטאריע פון דעם אפערירטען מענטשען, וועט אט דער צופעליגער נאבליודאטעל ארויסלויפן מיט א געוואלד, אז מען האט גענומען א מענטש און מען שנייט עם און דער מענטש קרעכצט פון יסורים און קען זיך ניט העלפן צו באפרייען זיך פון גזלנים און רוצחים, אבער ווען מען וועט דעם צופעליגען באזוכער ערקלערן, אז די אפיראציע איז נויטיג אום ער זאל קענען לעבן נאך צענדליקער יארן, און דעריבער נעמט מען ניט אין אכט די ווייטאגען פון עטליכע שעה פון דעם אפערירטען, וועט דער גאסט אויך פולשטענדיק איינשטימען אז ניט נאר זיינען זיי - די מעסער שניידער - ניט קיין גזלנים און רוצחים, נאר פארקערט, דאס זיינען די גרעסטע טובה טוערס דעם מענטשן וועלכע זיי שניידען. און דאס ניט קוקענדיק אויף דעם, וואס די שניידער - אדער אויף דער היינטיקער שפראך, חירוגען - קענען ניט גאראנטירן אויף הונדערט פראצענט, אז די אפיראציע וועט זיין א געלונגענע, און וויפיל צייט ער וועט לעבן נאך דער אפיראציע, ווען די אפיראציע זאל אפילו זיין א געלונגענע.
פון דעם איז אויך פארשטענדליך אז בא א מענטשן אין זיין לעבן אויף דער וועלט, טרעפט זיך א זאך וועלכעס איז פארבונדן מיט ווייטאגען א שטיק צייט, און א אמת'ער ווייטאג, ניט קיין געדאכטער, - איז אבער וויסענדיק און אויך זעהענדיק השגחה פרטית, דאס הייסט אז די וועלט איז ניט הפקר, און אז זי פירט זיך מיט א געוויסער סיסטעם, און דער סיסטעם נעמט ארום ניט נאר עם אליין, נאר אויך זיין פאמיליע. און נאך פילע מער און מער, איז דער נארמאלער געזונטער שכל דיקטירט אז זיכער זיינען די פאסירונגען ניט פראטיווארעטשיווע צו דעם סיסטעם וואס אופראווליאעט אין דער וועלט ארום עם, עס איז מער ניט וואס מען הערט ניט פון דעם "פראפעסער און חירורג", דעם גרויסן נוצען וועלכען מען באקומט דורך דעם צייטווייליקען ווייטאג.
עס זיינען פאראן וואס פרעגן קשיות אדער זאגען אז, זיי זיינען אין סאמניעניע אויב די וועלט האט א סיסטעם און א ציל - אבער אלע ווייסן פון פיזיקע, חימיע, אסטראנאמיע, א.א.וו. (וואס איז אנערקענט ניט נאר פון אידן, און ניט נאר פון ג-ט גלויביקע, נאר אפילו פון ניע-וויערושציע) אז יעדער קלענסטער אטאם אין דער וועלט האט זיינע טאטשנע פראווילעס, און אלץ ווערט געטאן לויט די אין דעם געפונענע פראווילעס, אויך דער ערד, שטיינער, ראסטיעניעס, און זשיוואטנע, און אזוי וואס עס אקרוזשאייעט אונדז נאר, האט אלץ באשטימטע געזעצן און איינשטעלונג איינגעשאפטן, חאטש דאס אלץ איז פיל פאכיג גרעסער אין פארנעם ווי איין מענטש און זיין פאמיליע.
שטעלט אייך פאר א קארטינע, ווי מען גייט אריין אין א גרויסער גראמאדנער זדאניע, וועלכע האט טויזענטער קאמנאטעס, און זעהט ווי אין יעדער קאמנאטע איז יעדער זאך מיט א פאריאדאק איינגעשטעלט, וואס אפילו ער אויך פארשטייט אז עס איז ריכטיג גוט אויסגעשטעלט, נאר אין איין צימער גאר א קליינער אויף דעם איז בא אים א סאמניעניע, אויב אויך דא איז אלץ ריכטיג אויף דעם ארט, די מעבל און די אנדערע זאכען וועלכע געפינען זיך אין עם. - איז יעדער נאר נארמאלער מענטש, וועט געוויס טראכטן בא זיך, וויבאלד אז די אלע טויזענטער קאמנאטעס פון דער ריזיקער געביידע, זיינען אין דער בעסטער ארדענונג, איז דאך קיין צווייפל, אז אויך אט דער איינצעלער חדר, וואס ער פארשטייט נאך ניט דעם סדר אין דעם, אבער ער איז דאך א טייל פון דעם גרויסן בנין, איז אויך ער מיט א געפלאנטער ארדענונג, חאטש פאר עם איז דאס ניט פארשטענדליך.
דעם נמשל פון דעם, רעכן איך איז איבעריק נאך מער צונעמען און ערקלערן - איך וויל נאר צוגעבן נאך איין פרט - אז יעדערער פון אונז און אויך בכלל, איר אליין, ווען מען זאל אריינטראכטן ווי עס זיינען דורך די יארן, בא עם, אין וועלכע ערטער ער איז געווען, און וואס עס האט פאסירט, און טראכטן אין דעם אביעקטיוו וועט ער זעהן צענדליקער און טויזענטער פאלן ווי מען האט געפירט עם אין א באשטימטער נאפראווליעניע, אנהויבנדיק פון צען יאר פריער, און פון דענסטמאל אן גייט דאס אלץ פון לינקס צו רעכטס, אלץ אין דער ריכטונג, וויסענדיק אבער אז השם יתברך וויל אז דער מענטש זאל טאן זאכן מיט זיין אייגענע בחירה ווי מען זאגט אין רוסיש, פא דאבראי וואלעי, לאזט מען יעדערן, און אויך עם אריינגערעכנט, און מען גיט די מעגליכקייט, צו אויסקלייבן אליין די וועג, און דעריבער איז קיין וואונדער ניט וואס זייענדיק ניט מער ווי א מענטש, מאכט מען טייל מאל פעלערן און מען גייט אראפ פון וועג, און אנשטאט דעם, אז די וועג זאל זיין שטענדיק א גלייכע, מאכט מען אמאל זיג-זאגען, אבער ווען מען טראכט זיך אריין אין דאס אלץ אויבען געזאגטע, און מען וויל ניט זיך אליין אפנארן, פארלייגט מען זיך אויף דעם, אז די צאל זיג-זאגען זאל ווערן קלענער און זעלטענער, וואס דענסטמאל - קומט מען צו צום ציל וואס השם-יתברך האט געשטעלט פאר יעדער מענטשן, און פאר יעדן אידן ספיציעל, אז ער זאל זיין אמת גליקלאך מיט זיין פאמיליע, און אויך בעולם הזה, וואס צו דעם קען מען צוקומען, ווען מען פירט זיך ווי די תורה, וועלכע רופט זיך תורת חיים - א לעבעדיקע תורה - לערונט אונדז, מען דארף נאר פארווארענען די טענה וואס דער יצר הרע באנוצט זיך מיט איהר זייער אפט, וואס ער ווייזט אן אויף א מענטשן וועלכען מען האלט פאר א פרומען, און פירט זיך אויף על פי תורה, און פינטלט אן אויך אויף די חסרונות וואס דער מענטש האט, און פון דעם וויל דער יצר הרע איינלערנען מיט דעם וועלכען ער טענה'ט אריין, אז וויבאלד דער פירט זיך על פי תורה, און האט דאך די פעלערען איז דאך א סימן אז די תורה טויג ניט ח"ו, והראי' ער האט געטאן די עולה און נאך א עולה און נאך א עולה.
איז אבער דא פאלשקייט אין דעם, וואס ער באווייזט נאר א טייל פון דעם מענטשן, און ניט אלעס אינגאנצן. און וועל דאס באלייכטן דורך א משל.
ווען מען גייט אין גאס און מען טרעפט א מענטשן ארויסגייענדיק פון א פראפעסער-דאקטער, און דער מענטש גייט אויף קאסטיליעס, קען א פארבאייגייער טראכטן און אויך זאגן, זעט ווי דער פראפעסער איז ניט גוט, ער איז דאך געווען באם פראפעסער און באצאלט אים פיל געלט, און פירט זיך אויף פינקטליך לויט זיינע אנווייזונגען, און דאך גייט ער אויף קאסטיליעס, און קען ניט מאכן קיין טראט אן זיי, - אבער ווען מען וועט ערקלערן דעם פארבייגייער, אז איידער ער איז געווען באם פראפעסער, האט ער ניט געקענט א ריר טאן מיט די פיס, און איז געווען אינגאנצן פאראליזירט, און דער פראפעסער האט ניט נאר שוואכער געמאכט דעם פאראליטש, נאר ער האט אויך עם געשטארקט, אז ניט נאר וואס ער קען באוועגן מיט די פיס, נאר קען אויך גייען, און פון צייט צו צייט גייט דאס אלץ בעסער און גרינגער, חאטש ער דארף נאך ניצן קאסטיליעס, און דעריבער איז מעגליך אז נאך פאלגענדיק די אנווייזען פון פראפעסער וועט ער סוף כל סוף פטור ווערן אויך פון די קאסטיליעס, און וועט פאלקאם געזונט ווערן.
אזוי אויך מענטשן פון געבארן אן האבען פארשידענע קאטשעסטוועס, אנדערע האבען מער גוטע, און אנדערע האבען מער שלעכטע, איז דורך וואספיטאניע פון גוטע מלמדים, און איבער הויפט דורך זעלבסט ערציאונג, אויב דאס ווערט נאר געטאן ריכטיק, ווערען אויך די געבארענע ניט גוטע קאטשעסטוועס, וואס אמאל שוואכער און ניט ווירקענד, און אזוי ווי א מענטש דארף דאך דעם גאנצען לעבן ערציהען זיך און לערנען זיך אליין, איז קיין וואונדער ניט, ווען מען טרעפט אן אט דעם מענטשן אין מיטען פון זיין ארבעט - זיין לערנען זיך אליין - אז מען געפינט אין עם אויך א טייל פון זיין ניט גוטעס, אבער עס איז ניט דערפאר וויילע ער פאלגט נאך די אנווייזונגען פון "פראפעסער" אין זיין לערנען זיך, נאר אין געגען טייל אין פארנעם איז ער איצטער פיל שוואכער - אין זיינע חסרונות - איידער מיט א צייט פריער.
איך וויל פארענדיקען און ארויסזאגען מיין כוונה מיט דעם - מיין בריף, עס איז ניט צוליב "פילאסאפיע" אליין, נאר אום צו געבען אייך דעם געדאנק, אז אויב איהר וועט וועלען ניצען זיך מיט דעם אביעקטיווען און מיטן געזונטען שכל, דארף דאס אייך בריינגען צו פארשטארקען אייער בטחון אין השם יתברך, און צו קוקען מיט א גוטער אויג אויף דעם מענטשן ארום אייך בכלל, און אויף די זשיטעלעס פון... ספיציעל, זעהן זייערע מעלות, אויף וועלכע זיי האבן אין גרעסטען טייל געהארעוועט אויף זיי, און באטראכטען זייערע חסרונות - אויב זיי זיינען פאראן - ווי געזאגט אין דעם משל פון די צייטוואייליקע קאסטיליעס, און איבער הויפט צו וויסען, אז איהר דארפט טאן אייער חלק, צו מאכען ליכטיג און באלייכטן אייער סביבה, ניט נאר פון אייער פאמיליע, נאר אויף א גרעסערן קרייז מענטשן, און דאס קען געטאן ווערען, דורך זיין דורכגענומען מיט אהבת ישראל, און וועלען זיי נוצען בריינגען, וואס זיכער איז דאס גוט און טוט גוטעס אויך פאר זיך אליין און אייערע בני בית שיחיו.
איך האף אז איהר וועט לייענען דעם בריף מיט דער געהעריקער וונימאניע, און זעלבסט פארשטענדליך, אויב איהר האט וועלכע פראגעס אדער עפעס ניט גענוג קלארקייט, וועל איך זיין צופרידען, אז איהר וועט מיר שרייבען אין דעם און איך וועל זעהן צו ענטפערן אייך לויט די מעגליכקייט, אויב אפילו צוליב פיל טרדות, וועט זיך דער ענטפער פארהאלטן א געוויסע צייט.
איך רעכען אויך אז דאס פון צייט צו צייט אפלייגן איז אויך א באווייז, אז מען גיט אייך נאך צייט, אז פא סוואיעי דאבראי וואלעי זאלט איר ענדערן אייער השקה (מילה ברוסית) אויף די מענטשען ארום אייך, און אויך ווי מען דארף צו אויפפירען זיך וואס אמאל בעסער און בעסער, און השם יתברך זאל אייך מצליח זיין.
בברכה.
נדפסה בלקו"ש חי"ט ע' 478, ומשם נעתקו תרגום המלים דלקמן.
אודאבנער: נוח יותר.
אביסניעניע: הסברה.
סלוטשאייען: מקרים (מאורעות).
פרימער: דוגמא.
קאמנאטע: חדר-ניתוח.
פראדאלזשאיען: ממשיכים.
נאבליודאטיעל: משקיף (רואה).
פראטיווארעטשיווע: בסתירה.
אופראווליאעט: מנהיג.
סאמניעניע: ספק.
ניע-וויערושציע: בלתי מאמינים.
טאטשנע פראווילעס: חוקים מדוייקים.
ראסטיעניעס, און זשיוואטנע: צומח וחי.
אקרוזשאייעט: מקיף.
קארטינע: תמונה.
גראמאנדער זדאניע: בנין גדול.
קאמנאטעס: חדרים.
פאריאדאק: סדר.
נאפראווליעניע: כיוון.
דאבראי וואלעי: ברצון הטוב (בבחירה חפשית).
קאסטיליעס: קביים.
פאראליטש: שיתוק.
קאטשעסטוועס: איכויות.
וואספיטאניע: חינוך.
זשיטעלעס: תושבי.
וונימאניע: תשומת לב.
B"H, 13 Sivan, 5716. Brooklyn.
Shalom u'Vrachah!
I received your letter in which you briefly describe what you have gone through in your life—the wanderings, experiences, and hardships—up until recently arriving in... and noticing things that are not understandable. Since there is no Russian typewriter in the Secretariat, I am therefore replying in Yiddish; but of course, you may continue to write to me in whichever language is more convenient for you.
You are surprised—according to your writing—that you do not see any explanation for the events that have occurred in your family and home. If you reflect a bit on this, it should not surprise you, because a person sees only a limited part of what happens to him and around him; therefore he cannot properly assess the true content of what he sees.
To make this idea clear and transparent, I will bring an example: If someone were to enter an operating room in a hospital and see a person lying on the operating table surrounded by people with various knives who are cutting him while he groans from pain—and yet they continue cutting—not knowing the full history of the operated person, this accidental observer would run out shouting that someone has taken a person and is cutting him while he cries out in pain and cannot free himself from robbers and murderers. But if this accidental visitor is explained that the operation is necessary so that he can live for decades more—and therefore the pains of several hours of surgery are disregarded—the guest will fully agree that not only are these "knife-wielders" not robbers or murderers but rather the greatest benefactors to the person they are cutting. And this is so even though the surgeons cannot guarantee one hundred percent that the operation will succeed or how long he will live after—even if it does succeed.
From this it is also understood that when something happens to a person in his life connected with pain for some time—a real pain, not an imagined one—knowing and seeing Divine Providence (that is, that the world is not ownerless but runs according to a certain system), and this system encompasses not only himself but also his family—and much more besides—it follows logically that certainly these occurrences do not contradict the system governing his world; it is just that we do not hear from this "professor or surgeon" about the great benefit obtained through temporary pain.
There are those who ask questions or say they doubt whether the world has a system or purpose—but everyone knows from physics, chemistry, astronomy, etc. (recognized not only by Jews or believers in G‑d but even by non-believers) that every smallest atom in the world has its precise laws; everything operates according to these laws—even earth, stones, plants (rastiyeniyas), animals (zhivotne), everything surrounding us has set laws and arrangements built into it—even though all this is much greater in scope than one person or his family.
Imagine a picture: entering a huge building with thousands of rooms where everything in each room is arranged perfectly—even if one does not understand why things are arranged as they are except perhaps for one small room where he doubts whether everything there is right—the furniture or other items found there. Any normal person would surely think: since all these thousands of rooms in this enormous building are perfectly ordered, there can be no doubt that also this individual room—which he does not yet understand—is also planned with order even if it is not clear to him.
The lesson from this example hardly needs further explanation—I just want to add one more detail: Each of us—and generally speaking you yourself—if you reflect over the years on where you've been and what has happened objectively you'll see tens or thousands of cases where you've been led along a certain direction—starting ten years earlier—and since then everything moves from left to right always toward the right direction. Knowing however that Hashem wants man to act with his own free choice—as they say in Russian "po dobray voley" (by good will)—everyone including yourself is given the opportunity to choose their own path; therefore it's no wonder being no more than human one sometimes makes mistakes and strays off course—instead of always following a straight path sometimes zigzags occur. But when reflecting on all that's been said above—and without deceiving oneself—one should focus on reducing those zigzags so they become fewer and rarer; then one reaches the goal Hashem set for every person—and especially every Jew—to be truly happy with one's family even in this world—which can be achieved by living according to Torah called Torat Chaim—a living Torah—which teaches us so long as we guard against arguments used by the yetzer hara who often points out faults even among those considered pious who follow Torah yet still have shortcomings. The yetzer hara tries to argue: since he follows Torah yet still fails—it must mean Torah isn't effective G‑d forbid; proof being he's done wrong again and again.
But there's falsehood here—the yetzer hara shows only part of the person—not everything as a whole. I'll illustrate with another example: If someone meets a man leaving a professor-doctor's office walking on crutches—a passerby might think or say: look how ineffective this professor must be! He was at the professor's office paid much money followed instructions exactly yet still walks on crutches can't take steps without them—but if explained before seeing this professor he couldn't move his legs at all was completely paralyzed—the professor didn't just weaken his paralysis but strengthened him so now he can move his legs walk—and over time it's getting better though still needing crutches—so perhaps after following instructions he'll eventually dispense with crutches altogether becoming fully healthy.
Similarly people are born with different qualities—some better some worse—but through proper education especially self-education if done correctly even innate negative qualities become weaker less effective; since man must educate himself throughout life it's no wonder if found mid-process still showing some faults—but that's not because he's following "the professor's instructions" incorrectly—in fact compared to earlier times he's now much improved regarding his shortcomings.
I wish to conclude by stating my intention here—my letter isn't just "philosophy" but meant to give you an idea: If you use objectivity and sound reason it should strengthen your trust in Hashem Yisbarach—to look favorably at people around you generally—and at residents (zhiteles) of... specifically—to see their virtues which they've mostly worked hard for—and consider their faults (if any) as said above like temporary crutches. Above all know your role is to bring light into your surroundings—not just your family but among wider circles—which can be achieved by being permeated with Ahavas Yisrael—bringing benefit which certainly does good also for yourself and your household.
I hope you'll read this letter attentively; naturally if you have questions or lack clarity I'll be pleased if you write me about it—I will try to answer as possible though due to many obligations my reply may be delayed somewhat. I also think postponements from time to time show you're given more time so "po svoyey dobray voley" (by your own good will) you'll change your attitude toward people around you—and improve ever more how one should behave; may Hashem Yisbarach grant you success.
Summary
The Rebbe teaches that life's hardships often serve higher purposes beyond our understanding. By trusting Divine Providence and striving for self-improvement guided by Torah values, we can find meaning amid challenges and positively impact ourselves and others.