ב"ה
, י"א ניסן, ה'תשל"ב — ברוקלין, נ.י.
אל בני ובנות ישראל בכל מקום שהם ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
שטייענדיג ערב דעם יום-טוב פסח, דער יום-טוב וואָס באַצייכנט דעם
"געבורט"
און אָנהויב פון אידישן פאָלק, ווערט דערוועקט דער געדאַנק אַריינצוטראַכטן זיך: וואָס און ווי דאַרף זיין דער לעבענס-וועג פון דעם פאָלק כדי ער זאָל אַמשנעלסטן און אַמבעסטן דערגרייכן דעם תכלית און צוועק פון זיין מציאות (עקזיסטענץ).
דער ענין איז אַ ברייטער און פיל-זייטיגער, און מיר וועלן זיך דאָ אָפּשטעלן נאָר אויף איין נקודה: צי דער פאָלק זאָל שטרעבן צו דעם אַז אין זיין לעבן זאָל ער האָבן אַ מינימום אָנשטרענגונג און אַ מאַקסימום באַפרידיגונג; אָדער – אַז דאָס לעבן זאָל זיין אַ לעבן פון האָרעוואַניע און מאַקסימום דערגרייכונגען, אַ לעבן פון אַ
סך
טאָן און אַ סך אויפטאָן?
די דאָזיגע פראַגע איז אויך בנוגע דעם יחיד, אין זיין לעבן אַלס אַ יחיד.
עס איז איבעריג צו באַמערקן, אַז דאָס איז ניט אַן אַבסטראַקטע פראַגע, וואָרום אין דער לייזונג פון דער פראַגע ליגט דער יסוד ווי אַ מענטש פּאַסט אויף זיין לעבן, און ווי ער רעאַגירט אויף דעם וואָס עס טוט זיך מיט אים און אַרום אים, אפילו אין ענינים וועלכע זיינען ניט דירעקט אָפּהענגיג פון אים, און אַודאי אין ענינים וועלכע זיינען דירעקט פאַרבונדן מיט אים.
***
אויפן ערשטן קוק, און אויפן יסוד פון אונזער אמונה און פון אונזער תורה, תורת חיים ותורת אמת, אַז דער באַשעפער און מנהיג פון דער וועלט, און פון
עולם
קטן זה האדם, איז
עצם
הטוב
(גוטסקייט אַליין) און אַז
טבע הטוב להיטיב
(די נאַטור פון דעם גוטן איז צו טאָן גוטעס), דאַרף זיך לכאורה לייגן אויפן שכל, אַז די גרעסטע שלימות איז ווען מ'באַקומט דעם מאַקסימום תענוג – תענוג אמיתי – אָן קיינע שוועריקייטן און אָן מאַטערניש; דאַן זעט מען דעם "טבע הטוב להיטיב" אין דער פולסטער מאָס.
טראָץ דעם אָבער, זאָגט תורה, וואָס זי איז
תורה
– אור (מאַכט ליכטיג), אַז:
אדם
לעמל
יולד
– "דער מענטש איז
צו האָרעוואַניע
געבאָרן". אפילו אדם הראשון פאַר'ן חטא עץ הדעת איז זיין זיין אין גן עדן איינגעשטעלט געוואָרן:
לעבדה
ולשמרה
(איר באַאַרבעטן – דעם גן עדן – און היטן).
די דערקלערונג דערפון, וואָס פאַרענטפערט דעם לכאורה'דיגן ווידערשפּרוך, ווערט אויך געגעבן אין תורה:
טאַקע דערפאַר וואָס דער אויבערשטער וויל, אַז אַ מענטש זאָל געניסן דעם טוב
בשלימות
, און די
נאַטור
פון אַ מענטש'ן איז, אַז דעם אמת'ן תענוג האָט ער דוקא ווען ער ווערט אַ
"שותף"
אין דעם אויפטו און דערגרייכט דאָס מיט אייגענער האָרעוואַניע און מאַטערניש; פאַרקערט, אויב ער באַקומט דאָס במתנה איז דאָס גאָר אַ דערנידערונג פאַר אים און דאָס ווערט אָנגערופן
נהמא
דכסופא ("פאַרשעמט ברויט") – דערפאַר איז די שלימות פון תענוג, ווען ער דערגרייכט דאָס דוקא דורך האָרעוואַניע, און וואָס גרעסער די האָרעוואַניע איז, אַלץ געשמאַקער איז די פרוכט פון דער דערגרייכונג.
***
אַזוי איז געווען ביים געבורט פון אידישן פאָלק. דער סדר פון יציאת מצרים איז געווען, ווי דער אויבערשטער האָט געזאָגט צו משה רבינו:
בהוציאך
את העם ממצרים
תעבדון
את האלקים על ההר הזה ("ווען דו וועסט אַרויספירן דעם פאָלק פון מצרים, וועט איר
דינען
דעם אויבערשטן אויף דעם באַרג (סיני)"). טראָצדעם וואָס
יציאת
מצרים גופא איז געווען אַן ענין פון אַ מתנה פון הימל און אין אַן אופן פון גאָר וואונדערלעכע און אָפענע נסים, איז דאָס אָבער מלכתחילה געווען פאַרבונדן מיט
תעבדון
(דינען ווי אַן עבד) את האלקים; דאָס איז
געווען
דער זכות פון דעם
עם
, די באַטייליגונג זיינע אין דעם
בהוציאך
את העם ממצרים.
***
און ווי דאָס איז בנוגע כלל ישראל, אַזוי איז דאָס מיט יעדן יחיד. די שטרעבונג פונעם יחיד דאַרף זיין, אַז ער דאַרף טאָן און אויפטאָן; און ניט סתם טאָן, נאָר מיט אַ האָרעוואַניע, וואָס תורת אמת רופט עס "עמל". ערשט דאַן דערהויבט ער זיך פון דער מדריגה פון
"אדם
– עפר מן האדמה" צו דער מדריגה פון
"אדם
– אדמה לעליון (ענליך, כביכול, צום אויבערשטן)".
***
אויך דער געבורט און דאָס לעבן פון אַ יחיד זיינען פאַרבונדן מיט נסים. אפילו ווען עס ווייזט זיך אויס אַז אַלץ איז "בדרך הטבע", האָבן דאָך אונזערע חכמים זכרונם לברכה געזאָגט:
אין
בעל הנס מכיר בנסו
– אַ מענטש ווייסט ניט ווען אַ נס האָט מיט אים פּאַסירט. דעריבער דאַנקען מיר דעם אויבערשטן
דריי
מאָל אַ טאָג
על נסיך שבכל יום עמנו
(פאַר די ג-טלעכע נסים וועלכע פּאַסירן יעדן טאָג מיט אונז).
און ווי דוד
נעים
זמירות ישראל
(ומלך
ישראל) זאָגט אין נאָמען פון יעדער אידן (און אין נאָמען פון כלל ישראל):
ממעי
אמי אתה גוזי . . כמופת הייתי לרבים . . אבוא בגבורות . . ועד הנה אגיד נפלאותיך . . תחייני. (פון מיין מוטער'ס אינגעווייד האָסטו מיר אַרויסגעצויגן (זאָגט דער
מדרש
– דאָס מיינט (אויך) כלל ישראל: דו האָסט אונז אַרויסגענומען פון דער האַנט פון מצרים) אַ וואונדער בין איך געווען באַ פילע – (מדרש: וויפל נסים דו האָסט מיר געטאָן) איך וועל אַריין אין די גבורות יאָרן . . און ביז איצט וועל איך דערציילן דיינע נסים (מדרש: אין יעדער פּעריאָדע, צייט און רגע) דו וועסט מיר באַלעבן (מדרש: אַרויסנעמען פון גלות)).
דאָס מיינט, אַז דאָס גאַנצע לעבן פון אַ מענטשן, פון געבורט אָן און – פון עם ישראל, איז אין אַן אופן פון שטענדיגע נסים, כאָטש ניט אַלעמאָל זעט מען עס, ביז צום נס פון דער
גאולה
האמיתית פון דעם פרט און פון כלל עם ישראל.
און דורך
מעשינו
ועבודתנו
כל זמן משך הגלות (אונזער טאָן און האָרעווען אין דער גאַנצע גלות צייט) – טאָג טעגליכער לעבן פון יחיד און פון דעם כלל לויט דעם אויבערשטנ'ס אָנזאָג – טוט זיך אויף די תכלית
השלימות
פון דער גאַנצער וועלט,
די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו בקרוב ממש, ווען עס וועט מקויים ווערן:
כימי
צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות.
בברכת חג הפסח כשר ושמח,
מ. שניאורסאהן
B"H, 11 Nissan, 5732.
Brooklyn, NY.
To the sons and daughters of Israel wherever they are—may Hashem be upon them and grant them life.
Shalom u'Vrachah!
Standing on the eve of Pesach, the festival marking the birth and beginning of the Jewish people, one is prompted to reflect: What should be the path of this nation’s life so it can reach its purpose and goal in the best and quickest way? This is a broad and multifaceted topic; here we will focus on one point: Should our people strive for a life with minimal effort and maximum satisfaction—or a life filled with toil and maximum accomplishment, a life of much doing and achieving?
This question also applies to each individual in their personal life. It is unnecessary to point out that this is not an abstract question; its answer forms the foundation for how a person approaches their life and responds to what happens to them and around them—even in matters not directly dependent on them—and certainly in matters directly connected to them.
At first glance, based on our faith and Torah—Torat Chayim (a living Torah) and Torat Emet (a true Torah)—that the Creator and Ruler of the world (and of "the small world," man) is Essence of Goodness itself (pure goodness), whose nature is to do good (Teva HaTov Leheitiv), it would seem logical that ultimate perfection would be receiving maximum pleasure—true pleasure—without any difficulties or suffering; then one would see Teva HaTov Leheitiv (the nature of good to do good) in its fullest measure. Nevertheless, Torah—which is light—says: Adam le'amal yulad (man was born for toil). Even Adam HaRishon before the sin of Etz HaDaas was placed in Gan Eden: le'ovdah u'leshomrah (to work it—the Garden—and guard it).
The explanation for this apparent contradiction is also given in Torah: Because Hashem wants a person to enjoy goodness in its completeness, human nature is such that true pleasure comes only when one becomes a partner in achievement through their own toil and hardship; conversely, if one receives it as a gift, it is actually degrading—it is called "nehama d'kisufa" (bread of shame). Therefore, complete pleasure comes specifically through toil—and the greater the toil, the sweeter are the fruits of achievement.
This was also true at the birth of our people. The process of Exodus from Egypt was as Hashem told Moshe Rabbeinu: "Behotzi'acha et ha'am miMitzrayim ta'avdun et haElokim al hahar hazeh" (When you bring out the people from Egypt you will serve G‑d on this mountain). Although Yetziat Mitzrayim itself was a gift from Heaven with wondrous open miracles, it was fundamentally tied to "ta'avdun" (serving like a servant) Elokim; this was Am Yisrael's merit—their participation in "behotzi'acha et ha'am miMitzrayim."
And just as this applies to all Israel collectively, so too for every individual. The individual's aspiration must be to act and accomplish—not just act but with toil that Torat Emet calls "amal." Only then does one rise from being Adam—afar min ha'adamah (dust from the earth)—to Adam—adameh laElyon (similar to Above), resembling Hashem.
The birth and life of an individual are also bound up with miracles. Even when everything appears natural, our Sages said: "Ein ba'al hanes makir b'niso"—a person does not recognize their own miracle. Therefore we thank Hashem three times daily "al nisecha sheb'chol yom imanu" (for Your miracles that are with us every day). As David Ne'im Zmiros Yisrael (and King of Israel) says on behalf of every Jew—and all Israel: "Mimei imi ata gozi... kemofes hayiti l'rabim... avo b'gevurot... v'ad henah agid niflotecha... techayeni." (From my mother's womb You drew me out—the Midrash says this refers also to all Israel: You took us out from Egypt's hand—a wonder I have been to many—the Midrash: how many miracles You have done for me—I will enter into years of strength... until now I will recount Your wonders—the Midrash: at every period, time, moment—You will revive me—the Midrash: bring me out from exile).
This means that a person's entire life—from birth onward—and that of Am Yisrael—is constantly miraculous even if not always visible until the miracle of true redemption for both individual Jews and all Israel. Through our deeds and service throughout exile—the daily toil of each individual and all together according to Hashem’s command—the ultimate perfection for all creation will be realized: true and complete redemption through Moshiach Tzidkeinu very soon when it will be fulfilled: "Kimei tzeitcha me'eretz Mitzrayim arenu niflaot" (As in the days when you left Egypt I will show you wonders).
Summary
The Rebbe teaches that both individuals and Am Yisrael achieve true fulfillment not through ease but by engaging deeply in purposeful effort. Our daily struggles transform into lasting satisfaction and bring about redemption—for ourselves and for all creation.