ב"ה, י"א ניסן, ה'תשכ"ז
ברוקלין, נ.י.
אל בני ובנות ישראל אשר בכל מקום ומקום ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
דער יום-טוב פסח, זמן חירותנו, האט הייאר א ספעציעלע באדייטונג, אין ליכט פון דער פאלגנדער קורצער הקדמה:
מען זעט, אז ווען א מענטש געפינט זיך אין אן צוגעפאסטער שטימונג, מאכט אויף אים א באטרעפנדע דערשיינונג א שטארקערן רושם: ווען איינער געפינט זיך אין א פריילעכע שטימונג, נעמט ער אויף אן ענין פון שמחה מיט א גרעסערע באגייסטערונג.
פארקערט, אין א געדריקטער שטימונג, רופט ארויס א ניט-געוואונשענע דערשיינונג א גרעסערע אראפגעפאלנקייט. דאס זעלבע זעט מען אויך אין צוזאמענהאנג מיטן פיזישן צושטאנד. ווען דער קערפער איז געזונט, ווערט ער שטארקער דורך אלע געזונטע זאכן אין דער פולסטער מאס; ווען דער קערפער איז אפגעשוואכט, קען אפילו א לייכטע שעדלעכע זאך זיך שווער אפרופן אויפן געזונט -
ענליך און אויסגעדריקט אין דעם הלכה פרינציפ : מצא מין את מינו וניעור.
* * *
הייאר איז א יאר וואס איז אריינגעפירט געווארן באלד פון אנהויב מיט דער מצוה (און אין דער שטימונג) פון הקהל - די ספעציעלע מצוה אין דעם יאר נאך שמיטה: הקהל את העם האנשים והנשים והטף - צוזאמענקלייבן אלע טיילן פון אידישן פאלק - מיט דעם צוועק, ווי דער פסוק ערקלערט גלייך אויף אן ארט, אז עס זאל זיין יראת ה' און מען זאל לערנען און מקיים זיין די תורה.
אזוי אויך די סיבה און אינהאלט פון חג הפסח וואס דאס איז יציאת מצרים, איז געווען, ניט ווי בא אנדערע גליות (בבל, מדי פרס און יון) אז ניט אלע אידן זיינען ארויס דאמאלס פון בבל א.ז.וו. - נאר בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנות[י]נו - אלע אידן פון קליין ביז גרויס זיינען ארויס פון מצרים און מיט דעם צוועק: בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה - ווערן אן עבד אלקים און מקבל זיין די תורה ביים בארג סיני.
דעריבער, כאטש פסח איז א מצות עשה שהזמן גרמא (וואס פרויען זיינען געוויינלעך פטור דערפון), מוזן אבער אויך פרויען באטייליקן זיך אין דעם. און בנוגע קינדער - איז דאך דער אריינפיר אין יום טוב גלייך באם אנהייב פון דער צייט פון יציאת מצרים - דער סדר של פסח באזירט אויף והגדת לבנך (זאגן און אנזאגן דיין זון) - מיט פיל פרטים און ענינים וועלכע זיינען געצילט אריינצוציען די קינדער אין דעם ענין פון פסח, נאך איידער מען איז מקיים די מצוות פון פסח, מצה און מרור. און אלע קינדער.
דער סדר איז ניט באגרענעצט צו קינדער חכמים, נאר צו אלע סוגים, פון חכם ביז שאינו יודע לשאול,
און אנזאגן אלעמען אז בעבור זה - כדי מיר זאלן מקיים זיין די מצות - האט דער אויבערשטער אונז ארויסגענומען פון מצרים.
* * *
אזא טאטאלע באפרייאונג ווי עס איז געווען פון גלות מצרים איז ניט געווען אין די שפעטערדיקע גלות'ן, אבער וועט ווידערהוילט ווערן בא דער גאולה האמתית פון דעם איצטיקן גלות, ווי דאס איז ג-טלעך צוגעזאגט געווארן (כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות ), ווען אלע אידן, יונג און אלט, קינדער און פרויען, מיט אלעם וואס זיי באזיצען, וועלן אויסגעלייזט ווערן דורך משיח צדקנו, און מיט דעם צוועק אז בחוקי תלכו..והייתם לי לעם ואנכי אהי' לכם לאלקים (היטן דעם אויבערשטענ'ס געזעצן און זיין זיין פאלק).
און פונקט ווי גאולת-מצרים האט געקענט צושטאנד קומען נאר דאן ווען די אידן האבן מיט מסירת נפש אפגעווארפן די עבודה זרה פון מצרים און האבן געביינקט און אויסגעקוקט ווען וועלן זיי שוין באקומען די תורה, אזוי מוז אויך איצט ווערן געמאכט די צוגרייטונג צו אונזער גאולה - דורך ענטגילטיק אפווארפן די פארשידענע עבודה-זרות פון אונזער צייט; און בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו - יעדערער זאל זיך ארויסנעמען, מיט פרוי און קינדער, פון צושטאנד פון עבדי פרעה - קנעכט צו די אידעען וואס הערשן אין דער דרויסענדיגער וועלט - און ווערן עבדי השם, אין א טאטאלער פארפליכטונג צום אויבערשטן, און אזוי ארום דערגרייכן דעם אמת'ן חרות , דורך א טאג-טעגלעכן תורה ומצות לעבן.
* * *
דער אויבערשטער זאל געבן, אז דער קומענדיקער יום טוב זאל הייאר, אין יאר פון הקהל , אויפגענומען ווערן מיט א ספעציעלער באגייסטערונג, ווי אויבן געזאגט; א באגייסטערונג וואס זאל זיך אויסדריקן אין די טעג פונם יום טוב און אין אלע קומענדיקע טעג, ווי אנגעזאגט בא הקהל: ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת - אפהיטן כדי צו טאן (ניט יוצא זיין מיט א גוטער אידישער הארץ און א הויך עטישער דרשה - ווי גוט זיי זאלן זיין) די אלע רייד (ניט אויסקלייבן וואס עס איז, לויט זיין מיינונג, "צוגעפאסט" צו היינטיגער צייט און באקוועם) פון דער תורה (ווי דער רמב"ם פארטייטשט תורה אין א פסק דין - יעדער פסוק און יעדער ווארט און אזוי אויך - תורה שבעל פה),
און דאס וועט דערנעענטערן די גאולה האמתית והשלימה על ידי משיח צדקנו בקרוב ממש.
בברכת חג הפסח כשר ושמח
מנחם שניאורסאהן
ווען דער קערפער: זע אויך שבת לב, א. תענית כט, ב.
הלכה פרינציפ: ענליך אויך אין [א]גדה: מגלגלין זכות ליום זכאי (ולהעיר מפרש"י ע"ז - ערכין יא, ב ד"ה זכות - בניסן נגאלו בניסן עתידין להגאל)
מצא..וניעור: זע פרש"י ע"ז עג, א.
------------------------
נדפסה בהגש"פ עם לקוטי טעמים מנהגים ובאורים (הוצאת תנש"א, ע' תריד).
תענית כט, ב: אולי שייך למ"ש בהערה הבאה "מגלגלין זכות ליום זכאי" (וצ"ל תענית כט, א).
מצא מין את מינו וניעור: עירובין ט, א. וש"נ.
הקהל..והטף: דברים לא, יב.
בנערינו..ובבנותינו: שמות י, ט.
בהוציאך..די תורה: שמות ג, יב. וכתיב"ע ופרש"י שם.
אויך פרויען: זע שו"ע לאדמו"ר הזקן או"ח סתע"ב סכ"ה.
בנוגע קינדער: זע דארט ר"ס תע"ב, סתע"ג ס"מ, מב. ועוד. וראה סידור האריז"ל סדר הגדה ד"ה והנה התינוקות. ועוד. ובשיחות כ"ק מו"ח אדמו"ר דחה"פ ה'תש"ד דזה שהתינוק דוקא שואל מעורר למעלה הענין דכי נער ישראל ואוהבהו, כתוב המדבר ביצי"מ.
------------------------
א יאר..פון הקהל: ראה גם לעיל אגרת ט'ריז, ובהנסמן בהערות שם.
מצות עשה שהזמן גרמא..פרויען..פטור: קידושין כט, א (במשנה).
ובשיחות כ"ק מו"ח אדמו"ר: סה"ש תש"ד ע' 77.
דכי נער ישראל ואוהבהו: הושע יא, א.
והגדת לבנך: בא יג, ח.
בעבור זה - כדי כו': שמות יג, ח (ובפי' הראב"ע שם).
טאטאלע..ניט געווען כו': דערפאר איז אויך אפילו בא מצות הקהל דא מיעוטא דמיעוטא וואס זיינען פטור (אבער בא דער גאולה העתידה איז אפילו עוור ופסח אויך אין דעם קהל גדול ישובו הנה - ריש חגיגה. ירמי' לא, ז) און אזוי אויך באם סדר - נאר כשהגיעו לחינוך וכו' - וויבאלד (אז פון חטא העגל פעלט די שלימות ביז לעת"ל און) הקהל וחה"פ זיינען נאר א מעין ודוגמא (באופן שונה זמ"ז). ואכ"מ.
כימי..נפלאות: מיכה ז, טו. ובהשמטות לזח"א (רסא, ב) עה"פ - דכלהו יומין עילאין אזדמנו התם ואזדמנו הכא.
בחוקי..לאלקים: יחזקאל לו, כז-כח.
מיט מסירת נפש: זע מדרש געבראכט ברבותינו בעה"ת (שמות יב, יג).
געביינקט..תורה: הגדה געבראכט בר"ן סוף פסחים.
עבדי פרעה..השם: זע ירוש' פסחים (פ"ה, ה"ה) אז בא יצי"מ איז דאס געווארען נאך פארן ארויסגיין - "מכאן והילך".
אמת'ן חרות: כי אין לך בן חורין אלא מי שעוסק בת"ת (אבות פ"ו, ב).
דער רמב"ם: הל' תשובה פ"ג ה"ח.
------------------------
ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת: וילך לא, יב.
B"H, 11 Nissan, 5727.
Brooklyn, NY.
To the sons and daughters of Israel in every place—may Hashem be upon them for life.
Shalom u'Vrachah!
This year, the festival of Pesach—Zman Cheiruseinu (the time of our freedom)—has a special meaning in light of the following brief introduction: We see that when a person is in an appropriate mood, an event makes a much stronger impression on him. When someone is in a joyful mood, he receives something joyous with greater enthusiasm. Conversely, when in a depressed mood, an undesirable event causes greater dejection. The same applies to physical condition: when the body is healthy, it is strengthened by all healthy things to the fullest extent; when the body is weakened, even a slight harmful thing can greatly affect health—similar to what is expressed in the halachic principle: "matza min es mino v'nior" (when one finds its own kind it awakens).
This year is one that began immediately with the mitzvah (and atmosphere) of Hakhel—the special mitzvah in this year after Shemitah: "Hakhel es ha'am ha'anashim v'hanashim v'hataf" (gather together all parts of the Jewish people)—with the goal, as the verse immediately explains: that there should be fear of Hashem and that they should learn and fulfill the Torah. Similarly, the reason and content of Pesach—which is Yetzias Mitzrayim (the Exodus from Egypt)—was not like other exiles (Bavel [Babylon], Media-Persia and Greece), where not all Jews left at those times; rather "b'na'arenu u'v'zkenenu b'vaneinu u'v'venoseinu" (with our youth and elders, sons and daughters)—all Jews from young to old left Egypt with this purpose: "b'hotziacha es ha'am miMitzrayim ta'avdun es haElokim al hahar hazeh" (when you bring out the people from Egypt you will serve G‑d on this mountain)—to become servants of G‑d and receive the Torah at Mount Sinai.
Therefore, although Pesach is a positive time-bound mitzvah (from which women are usually exempt), women must also participate in it. And regarding children—the entry into Yom Tov was right at the beginning of Yetzias Mitzrayim—the Seder night is based on "v'higadeta l'vincha" (you shall tell your son)—with many details aimed at drawing children into Pesach even before fulfilling the mitzvos of Pesach, matzah and maror—and all children. The Seder is not limited to wise children but includes all types—from wise to those who do not know how to ask—and instructs everyone that "ba'avur zeh" (because of this)—so that we fulfill these mitzvos—Hashem took us out from Egypt.
Such a total liberation as happened from Egyptian exile did not occur in later exiles but will be repeated with the true redemption from our current exile—as G‑d has promised: "kimei tzeischa me'eretz Mitzrayim ar'enu niflaos" (as in the days when you went out from Egypt I will show you wonders), when all Jews—young and old, children and women—with everything they possess will be redeemed by Moshiach Tzidkeinu for this purpose: "b'chukosai teileichu... v'hiyisem li l'am va'anochi eheyeh lachem l'Elokim" (if you walk in My statutes... you will be My people and I will be your G‑d). Just as redemption from Egypt could only come when Jews with self-sacrifice rejected Egyptian idolatry and longed for receiving the Torah—so too now we must prepare for our redemption by finally rejecting various modern idolatries; and "b'na'arenu u'v'zkenenu b'vaneinu u'v'venoseinu"—everyone should take themselves out—with wife and children—from being slaves to Pharaoh—that is slaves to ideas ruling in today's outside world—and become servants of Hashem with total commitment to Hashem; thus attaining true freedom through daily Torah-and-mitzvos living.
May Hashem grant that this coming Yom Tov—in this Hakhel year—be received with special enthusiasm as mentioned above; an enthusiasm expressed during Yom Tov days and all coming days—as stated about Hakhel: "u'shamru la'asos es kol divrei haTorah hazos" (they shall observe to do all these words of this Torah)—to guard so as to do—not just suffice with a good Jewish heart or lofty ethical sermon however good they may be—but all words (not picking what seems 'appropriate' or convenient for today's times) from Torah—as Rambam defines Torah in halacha: every verse and every word including Torah Sheba'al Peh—and this will bring closer the true complete redemption through Moshiach Tzidkeinu very soon.
Summary
Pursuing unity among all Jews during Pesach—especially in a Hakhel year—prepares us for true redemption. Every Jew must participate fully: men, women, children alike. By committing ourselves entirely to Torah observance we hasten collective liberation.