ב"ה, י"א ניסן, ה'תשי"ט
ברוקלין, נ.י.
צו אחינו בני ישראל בכל אתר ואתר ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
דערנעענטערנדיק זיך צום יום-טוב פון אונזער באפרייאונג, חג המצות, זמן חירותנו, שיק איך מיין ברכה צו אידן אומעטום, אז דער יום-טוב זאל אריינבריינגען אין טאג-טעגלעכען לעבען פון יעדען איינעם און איינער, אן אמת'ע און פולע באפרייאונג פון אלע זארג און שטערונגען, מאטעריעלע און גייסטיקע, און דערהויבען זיך צום אינערלעכען אינהאלט פון יציאת-מצרים, אלס אריינפיר צו קבלת-התורה, פארווירקלעכען דעם ג-טלעכען צוזאג: בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה (ארויספירענדיק דאס פאלק פון מצרים, וועט איר דינען ג-ט אויף דעם בארג - סיני).
* * *
ענינים פון תורה און מצוות זיינען, זעלבסטפארשטענדליך, - ווי דער אויבערשטער וואס האט זיי אונז געגעבען - אומענדלעך און אייביק. אזוי אויך זייערע אנווייזונגען, וואס מען קען און מען דארף לערנען פון תורה און מצות - זיינען גילטיק אין אלע צייטן און אלע לענדער. ובפרט - אזא מצוה און אן ענין כללי ווי דער יום-טוב פסח - יציאת מצרים, וואס מען דארף עס דערמאנען יעדען טאג.
איינע פון די אנווייזונגען פון דעם יום-טוב פסח איז - אז א איד האט די כחות און קען בפועל אין א קורצע צייט, אין א וויילע - איבערשטעלען זיך - מן הקצה אל הקצה (פון איין עקסטרעם צום דעם ענטגעגענזעצטען).
אין תנ"ך און אין דברי חז"ל ווערט אויספירלעך געשילדערט די ביטערקייט פון גלות-מצרים און די טיפסטע געפאלענקייט פון די אידען אין יענער צייט.
פארשקלאפט אין א לאנד פון וואנעט אפילו איין איינציקער קנעכט האט ניט געקענט אנטלויפען, אונטער דער פולשטענדיקער מאכט פון א פרעה, וואס באדט זיך אין בלוט פון אידישע קינדער. אין גרעסטער ארימקייט און צובראכען פון גזרות און עבודת פרך - אן ארבעט וואס צוברעכט דעם גוף מיט דער נשמה - און אט איז פרעה'ס מאכט געבראכען, עס קומט די באפרייאונג פון דעם גאנצען פאלק, און די באפרייאונג איז - ביד רמה וברכוש גדול (מיט שטאלץ און באגלייט מיט'ן גרעסטען רייכטום).
דאס גלייכען איז די גאולה אין גייסטיגען זין - אויך געווען פון איין עקסטרעם צום אנדערען: אידען זיינען פארזונקען אין מ"ט שערי טומאה, ביז צו דער מדרגה פון עבודה זרה - און אט אנטפלעקט זיך צו זיי דער אויבערשטער בכבודו ובעצמו, און אין געציילטע וואכען שטייען זיי אלע ביים בארג סיני, אין דער העכסטער מדרגה פון הייליגקייט און נבואה, און דער אויבערשטער רעדט צו יעדען איינעם פון זיי דירעקט, אן קיין פארמיטלונג, אפילו ניט פון משה רבנו - און זאגט: אנכי ה' אלקיך! * * *
די לערע און אנווייזונגען דערפון זיינען:
ווי דער מצב פון א אידען - אלס כלל, אדער אלס פרט - זאל ניט זיין, ווי די לאגע זאל ניט אויסזען לויט דער אפשאצונג פון מענשליכען שכל, דארף א איד יעדען טאג דערמאנען זיך יציאת מצרים - שטרעבען און טאן פאר דער פולשטענדיקער חרות און גאולה, א גאולה, און ביד רמה וברכוש גדול - פון אלערליי פארשקלאפונגען און פון אלע שטערונגען אויפ'ן וועג פון זיין "מצרים" - ביז צום ווערן ממלכת כהנים וגוי קדוש און מקבל זיין די תורה - אלץ "ווי אין די טעג פון דיין ארויסגיין פון לאנד מצרים".
מען טאר זיך ניט אפשטעלען אדער קוויינקלען זיך אין וועג; מען טאר זיך ניט באגענוגענען מיט די ערשטע דערגרייכונגען; מען דארף גיין ווייטער, שטייגען העכער און העכער, ביז מען דערהערט און מען דערפילט דעם אנכי ה' אלקיך.
* * *
די דאזיקע אנווייזונגען זיינען ספעציעל וויכטיק און צייטמעסיק אין אונזער צייט, ווען עס מערקט זיך א באוועגונג, ניט נאר פון יחידים נאר אויך פון גאנצע גרופן און שיכטען, צו באפרייען זיך פון גייסטיקער פארשקלאפונג, און צו גיין אויפ'ן וועג פון אמת'ער חירות - פולשטענדיגע באפרייאונג פון דעם שרעק "וואס וועט זאגען דער גוי",
דער גוי אין פשוט'ן זין פון ווארט, די גוי'עשע רייד פון א פארבלאנדזעטען אידן, און דער גוי וואס בא זיך אליין - דער יצר הרע.
צו זיי איז דער רוף פון פסח: שטעלט זיך ניט אפ, גייט ווייטער, שטייגט העכער און - ביד רמה.
און דאמאלס איז זיכער, אז איר וועט ארויס לחירות "מיט דער יוגענט און מיט די אלטע, מיט די זין און מיט די טעכטער", ברכוש גדול.
בברכת חג הפסח כשר ושמח, און אז במהרה בימינו, זאל מקויים ווערען דער צוזאג כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות על ידי משיח צדקנו.
מנחם שניאורסאהן
אינערלעכען אינהאלט: שמות רבה פ"ג, ד. שם פכ"ד, ב.
דערמאנען יעדן טאג: ראה שו"ע לרבנו הזקן או"ח סי' סז.
איין איינציקער קנעכט: מכילתא יתרו יח, יא.
באדט זיך: שמות רבה ספ"א. וראה ת"י שמות ב, כג.
גרעסטער ארימקייט: ראה רמב"ן לדברים טז, ג.
מיט דער נשמה: ראה תורה אור ר"פ שמות בפי' וימררו את חייהם. אור התורה שם.
גרעסטען רייכטום: ראה בכורות ה, ב.
מ"ט... עבודה זרה: זהר חדש יתרו (לא, א. באריכות בצרור המור, הובא בשל"ה מס' פסחים פיסקא מה נשתנה). מכילתא שמות יד, כט.
בכבודו ובעצמו: מלכות דאין סוף ועצמות דא"ס שלפני הצמצום (אדמו"ר - מהורש"ב - נ"ע).
העכסטער מדרגה: להעיר מרמב"ם הל' יסוה"ת פ"ח. מאמר עדות לאדמו"ר הצמח צדק (נדפס בספר החקירה שלו).
ווי אין: מיכה ז, טו. ראה ד"ה כימי צאתך ה'תש"ח (לכ"ק מו"ח אדמו"ר).
מיט דער יוגענט: שמות י, ט.
נדפסה בהגש"פ עם לקוטי טעמים מנהגים וביאורים (קה"ת תשמ"ז) ע' תקפה.
B"H, 11 Nissan, 5719.
Brooklyn, NY.
Tzav Acheinu Bnei Yisrael Bechol Atar V'Atar Hashem Aleihem Yechyu.
Shalom u'Vrachah!
As we approach the festival of our liberation, Chag HaMatzot, Zman Cheiruteinu, I send my blessing to Jews everywhere: may this festival bring into the daily life of each and every one a true and complete liberation from all worries and disturbances—both material and spiritual—and may we be elevated to the inner content of Yetziat Mitzrayim as a preparation for receiving the Torah, fulfilling G‑d's Divine promise: BeHotzi'acha Et HaAm MiMitzrayim Ta'avdun Et HaElokim Al HaHar HaZeh ("When you bring out the people from Egypt, you will serve G‑d on this mountain"—Sinai).
The matters of Torah and mitzvot are, obviously—as given by the One Above—endless and eternal. So too are their directives; what we can and must learn from Torah and mitzvot applies in all times and all lands. Especially with such a mitzvah and general concept as Pesach—the Exodus from Egypt—which must be recalled every day.
One of the lessons of Pesach is that a Jew has the ability—and can actually—in a short time, in a moment—transform oneself—from one extreme to another. In Tanach and in the words of our Sages it is described at length how bitter was the exile in Egypt and how deeply Jews had fallen at that time: enslaved in a land from which not even a single slave could escape; under Pharaoh's total power—who bathed in Jewish children's blood. In utter poverty and brokenness from decrees and backbreaking labor—a work that crushed both body and soul—and suddenly Pharaoh's power was broken; liberation came for the entire nation—and this liberation was with an outstretched arm and great wealth.
The same is true for spiritual redemption—it too was from one extreme to another: Jews were sunk in forty-nine gates of impurity—even reaching idolatry—and suddenly G‑d Himself revealed Himself to them; within weeks they stood at Mount Sinai at the highest level of holiness and prophecy. G‑d spoke directly to each one without any intermediary—not even Moshe Rabbeinu—and said: Anochi Hashem Elokecha!
The lesson and directive from this is: whatever a Jew's situation—as a whole or as an individual—may be; however things may appear according to human intellect—a Jew must recall Yetziat Mitzrayim every day—striving for complete freedom and redemption—a redemption with an outstretched arm and great wealth—from all forms of enslavement or obstacles on his personal "Egypt" journey—until becoming a kingdom of priests and holy nation, receiving the Torah—as "in the days when you went out from Egypt." One must not stop or complain along the way; one must not be satisfied with initial achievements; rather continue onward—climbing higher until hearing and feeling Anochi Hashem Elokecha.
These directives are especially important now when there is a movement—not only among individuals but also among groups—to free themselves from spiritual bondage, seeking true freedom—a complete liberation from fear of "what will others say," whether it is literally non-Jews or misguided Jewish talk or one's own inner "non-Jew"—the yetzer hara. To them comes Pesach's call: do not stop; go forward; rise higher—with an outstretched arm! Then surely you will go out to freedom "with youth and elders, sons and daughters," with great wealth.
With blessings for a kosher and joyous Pesach holiday—and that speedily in our days may be fulfilled the promise: Kimei Tzeitcha Me'eretz Mitzrayim Arenu Niflaot ("As in the days when you left Egypt I will show you wonders") through Mashiach Tzidkeinu.
Summary
Pesch teaches that no matter one's situation, every Jew can achieve true liberation—materially or spiritually—and transform completely through faith, effort, and connection to Torah. The journey from slavery to revelation inspires us never to settle but always strive higher toward G‑dliness.