ב"ה, כ"ו טבת, תשי"ג
ברוקלין.
הוו"ח אי"א נו"נ עוסק בצ"צ מוה"ר מנחם מן [סוועט] שי'
שלום וברכה!
מיט פארגעניגען האב איך באקומען אייער בריף אין וועלכען איר שרייבט א דערפרייענדע בשורה, אז אנ"ש זיינען זיך צוזאמענגעקומען מוצש"ק פ' וישלח און האבען געפייערט דעם חג הגאולה י"ט כסלו, מען האט געזונגען דעם ניגון פון כ"ק אדמו"ר הזקן און מען האט אויך געלייענט די ערצעהלונג וועגען דעם מאסר והחופש וכו'. און השי"ת זאל העלפען לויט דעם מאמר רז"ל אז שמחה איז פורץ גדר, אז די שמחה זאל אראפנעמען אין דעם ארט וואו איר זייט יעצט, די גדרים והעלמות, אז אויך די מענשן וועלכע עס דאכט זיך זיי אז זיי זיינען מתנגדים, זאלען צוקומען צו דעם אמת'ן אמת, אז יעדער איד איז א חסיד, און ווי מיין שווער כ"ק אדמו"ר פלעגט זאגען, אז אידען ווערען אנגערופן מעין גנים באר מים חיים, און אויך ארץ חפץ, און דאס זעהט מען בחוש, אז אין יעדער ארט וואו מען זאל ניט גראבען איז סוף סוף דערגראבט מען זיך צו דעם מעין ובאר מים חיים, דער חילוק איז נאר, אז אין איין ארט איז גענוג צו אראפנעמען נאר א דינע שיכט (שכבה) פון זאמד און בלאטע, אדער שטיינער, און אין א צווייטען ארט איז די שיכט א גרעבערע און א דיקערע. אבער צד השוה אין דעם איז, אז יעדער ארט האט דאס. און די זעלבע זאך איז מיט דער נקודת היהדות, וואס דאס איז אהבת ישראל אהבת התורה ואהבת השם, וועלכעס איז כולא חד, אז יעדער איד האט דאס, דער חילוק איז נאר ווי געזאגט אויבען, אז בא איינעם איז דאס אויבען אויף, און בא א צווייטען דארפמען האבען מער יגיעה צו אויפדעקען דאס בא עם.
איר שרייבט אין אייער בריף, אז דער רב פון שול, האט בא אייך געפרעגט, פארוואס מען האט ניט געזאגט תחנון י"ט כסלו, וויילע א) אין שו"ע פון רבינו הזקן, שטייט ניט אז מען זאל דאן ניט זאגען קיין תחנון. ב) און פארוואס זאל מען ניט לאזען זאגען תחנון, די וועלכע ווילען יע זאגען תחנון.
איז אויף דער ערשטער פראגע, שרייבט איר אליין א ענטפער אין אייער בריף, וויילע דעם שו"ע האט רבינו הזקן געשריבען פאר דער פאסירונג פון י"ט כסלו נאך במעזריטש (זע הקדמת בנו לשו"ע). און אויף דער צווייטער פראגע, פארוואס זאל מען ניט לאזען זאגען תחנון די אידן וועלכע ווילען יע זאגען, איז פראן צוויי טעמים אין דעם. א) די וועלכע זאגען ניט קיין תחנון י"ט כסלו, באווייזען דערמיט אז זיי זיינען מסכים צו דעם אז רבינו הזקן איז גאר ניט שולדיג געווען, און אז תורת החסידות - צי ער לערענט אליין חסידות אדער אפילו ניט - איז תורת ה', במילא אז א איד איז געווען ארעסטירט פאר דעם פארשפרייטען די תורה, איז זיין באפרייאונג א תורה שמחה, אבער די מנגדים און ווילען דוקא זאגען תחנון אין דעם טאג י"ט כסלו, איז וואס פאר א טעם זיי זאלען ניט טראכטען אין דעם, אבער מה יאמרו הבריות, אז די האלטען ניט פון רבינו הזקן'ס באפרייאונג און פון דער תורת החסידות שהיא חלק מתורת ה' וואס ער האט מגלה געווען, און אז זיי זיינען מסכים מיט פערשידענע באשולדיגונגען געגען עם, והראי' אז זיי לייגען קיין אכט אויף זיין באפרייאונג און האלטען דאס גאר ניט פאר קיין יום טוב.
ב) אין דער צייט ווען הונדערטער טויזענטער אידען יראי שמים האבען אין משך פון זיבען דורות אנגענומען און האלטען אן דעם טאג י"ט כסלו פאר א יום טוב, און יעדער ענין איז דאך בהשגחה פרטית, איז זיכער אז דאס איז געקומען מיט דער הסכמה פון למעלה, דאס הייסט, אז למעלה איז אין דעם טאג א הארת פנים נוספת, וואס באור פני מלך חיים, און דענסטמאל זיינען די דינים און קטרוגים שוואכערע, עס איז אפילו ניט ווי שבת וואס דענסטמאל איז דאך געזאגט געווארען, וכל דינין מתעברין מינה, אבער א גרויסע חלישות פועל'ט אויך דער טאג י"ט כסלו אין דער מדת הדין (און דערפאר איז דער טאג י"ט כסלו, א יום סגולה אויף אננעמען גוטע החלטות בנוגע צו תורה ומצות ומדות טובות), אבער זאגען תחנון, איז א ענין פון מעורר זיין דינים, וכמ"ש בלבוש אורח חיים סימן קל"א, און אויך אין עטרת זקנים דארטען ס"ק ג', און דאס ווערט אויך אראפגעבראכט אין משנה ברורה שם ס"ק כ', איז במילא אז איינער וויל מעורר זיין דינים אין א טאג וואס הונדערטער טויזענטער אידען טוען דאס ניט, טוט ער דערמיט שאדען ניט נאר זיך, נאר אויך דעם גאנצן מנין אידען וואו ער דאווענט דארטען, והאריכות בזה אך למותר.
אין א באזונדער פאקעט איז ארויסגעשיקט געווארען צו אייך צוויי עקזעמפלארן פון דעם ספר "בית רבי" וועלכער איז ניט לאנג אפגעדרוקט געווארען אין אידיש, און איך בעט אייך צו איבערגעבען דעם צווייטען עקזעמפלאר צו מר אהרן הכהן שי' (הערי כ"ץ) מיט דער בייגעלייגטער קבלה אויף דעם וואס ער האט געשיקט דורך אייך.
איך בעט אייך אויך איבערגעבען למר אהרון שי' הכהן כ"ץ מיין גרוס און וואונש לכל טוב ופרנסה בהרחבה.
בברכה.
B"H, 26 Teves, 5713.
Brooklyn.
Havavac"h iy"a nu"n involved with tzt"z Moreinu HaRav Menachem Men Svet
Shalom u'Vrachah!
I received your letter with pleasure in which you write the joyful news that Anash gathered together on Motzaei Shabbat Parshas Vayishlach and celebrated the festival of redemption, Yud-Tes Kislev. They sang the niggun of the Alter Rebbe and also read the story about his imprisonment and liberation, etc.
May Hashem help, according to our Sages' saying that joy breaks all boundaries, that this joy should remove in your current place all barriers and concealments. Even those people who think they are opponents should come to the truest truth—that every Jew is a Chassid. As my father-in-law, the Rebbe, would say: Jews are called "a garden spring, a well of living waters," and also "a desirable land." This is seen clearly: wherever one digs—even if not deeply—one eventually reaches the spring or well of living waters. The only difference is that in one place it suffices to remove only a thin layer of sand or mud or stones, while in another place the layer is thicker and heavier. But what they share is that every place has it.
The same applies to the point of Jewishness—which is Ahavas Yisrael (love for a fellow Jew), love for Torah, and love for Hashem—all one concept. Every Jew has this; the only difference is as mentioned above: for some it is on the surface; for others more effort is needed to reveal it within them.
You write in your letter that the rabbi of your shul asked why Tachanun was not recited on Yud-Tes Kislev: (a) In Shulchan Aruch of Rabbeinu HaZaken it does not state not to say Tachanun then; (b) Why not allow those who wish to say Tachanun to do so?
On the first question you yourself wrote an answer in your letter: because Rabbeinu HaZaken wrote his Shulchan Aruch before the events of Yud-Tes Kislev while still in Mezritch (see his son's introduction to Shulchan Aruch).
On the second question—why not allow those Jews who wish to say Tachanun—there are two reasons: (a) Those who do not say Tachanun on Yud-Tes Kislev thereby show agreement that Rabbeinu HaZaken was truly innocent and that Toras HaChassidus—whether they study Chassidus themselves or not—is G‑d's Torah. Therefore, if a Jew was imprisoned for spreading Torah, his liberation is a Torah-joy. But those who oppose and insist on saying Tachanun specifically on this day—whatever reason they may give—what will people say? That they do not value Rabbeinu HaZaken's liberation nor Toras HaChassidus which he revealed as part of G‑d's Torah; they agree with various accusations against him. The proof: they pay no attention to his liberation and do not consider it a festival at all.
(b) In our time when hundreds of thousands of G‑d-fearing Jews over seven generations have accepted and observe Yud-Tes Kislev as a festival—and everything happens by Divine Providence—it is certain this came with agreement from Above. That means Above there is extra illumination on this day—"in the light of the King's face there is life." At such times judgments and accusations are weaker; even though it's not like Shabbat when "all judgments pass away from her," still Yud-Tes Kislev brings great weakening of judgment. Therefore it is an auspicious day for accepting good resolutions regarding Torah, mitzvos, and good character traits. But saying Tachanun arouses judgments—as written in Levush Orach Chaim siman 131 and also Atteres Zekeinim there se'if katan 3; Mishnah Berurah there se'if katan 20 brings this too. So if someone wants to arouse judgments on a day when hundreds of thousands refrain from doing so—they harm not only themselves but also all Jews davening with them. Further elaboration is unnecessary.
In a separate package I sent you two copies of Sefer "Beis Rebbe," recently printed in Yiddish. Please pass along the second copy to Mr. Aharon HaKohen (Harry Katz) together with the enclosed receipt for what he sent through you.
Please also convey my regards and wishes for all good things and ample livelihood to Mr. Aharon HaKohen Katz.
With blessing.
Summary
The Rebbe teaches that every Jew has an inner point connecting them to Chassidus regardless of outward opposition; joy breaks barriers and reveals this essence. He explains why Tachanun isn't said on Yud-Tes Kislev due to its spiritual significance as a day of liberation for all Jews.