ב"ה, כ"ג תמוז, תשי"ג
ברוקלין.
שלום וברכה!
איך האף אז אייער נסיעה פון דאנעט איז געווען כשורה, און צו דער צייט ווען דער בריוו וועט אנקומען, וועט איר, לויט אייער פארויסגעשטעלטן סדר, שוין זיין בארצנו הקדושה, תבנה ותכונן על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו אמן. האפנטלעך האט איר אויך אויסגעניצט אייער רייזע ביז ארץ ישראל צו פארשטארקן יהדות אין די ערטער וואו איר האט זיך אפגעשטעלט, לויט די אומשטענדן.
בהמשך צו דעם שמועס, וואס מיר האבן געהאט פאר אייער אפפארן, וויל איך דא נאכאמאל איבער'חזר'ן אין קורצן מיינע רייד, ווי אויך דערגענצן אייניקע נקודות, נאך א קורצע הקדמה:
עס איז א באוואוסטער יסוד בתורתנו הקדושה, אז יעדער ענין איז בהשגחה פרטית, און, לויט דעם באקאנטן מאמר רז"ל, אז אלץ וואס ג-ט טוט איז צום גוטן. די השגחה פרטית מערקט זיך בפרט אין א זאך וואס פאסירט אונדערווארטעט אדער אויף א ניט געוויינלעכן אופן. אויף אזא אופן איז פארגעקומען אונזער צוזאמענטרעפן זיך אין די טעג פאר אייער אפפארן אין א ניט פארויסגעשטעלטער צייט, און דעריבער באטראכט איך עס אלס א דייטלעכער ענין פון השגחה פרטית, וואס איר און איך מוזן זיך אנשטרענגען אויסצוניצן אין דער גרעסטער מאס לטוב האמתי, בפרט אין אן ענין וואס איז נוגע לרבים.
עס איז זיכער איבעריק מאריך צו זיין וועגן שווערן מצב פון די ישיבות הקדושות בארצנו הקדושה אין פינאנציעלן זין, וואס וויפל עס ראנגלען זיך מיט זייער מאטעריעלן מצב ישיבות אין דער גאנצער וועלט, ווי ס'איז אייך גוט באוואוסט אפילו פון די ישיבות אין ניו-יארק, נאך פיל שארפער און שווערער איז די מאטעריעלע לאגע פון די ישיבות אין ארץ ישראל, צוליב פארשידענע סיבות. נאך טרויעריקער איז די לאגע, ווען מען זעט אז פון צייט צו צייט ווערט דער מצב הישיבות ניט נאר ניט בעסער, נאר עס קומען צו נייע שטערונגען צו פארבעסערן זייער מאטעריעלן מצב. עס איז אויך זעלבסט-פארשטענדלעך, אז דער שווערער מאטעריעלער מצב פון די ישיבות רופט זיך אפ אויף דער צאל ישיבה בחורים, ניט קוקנדיק אויף דעם מסירת נפש געפיל בא אידן און בפרט בא יוגנט. אין א געוויסע מאס, כאטש אפילו א קליינע, שרעקט עס אפ א צאל עלטערן פון שיקן זייערע קינדער אין די ישיבות בארצנו הקדושה. מצד די דערמאנטע טעמים, איז יעדער ישיבה בחור אין די ישיבות אין ארץ ישראל האט א גרעסערע ווערט, און מען מוז אנווענדן אלע מיטלען צו פארהיטן אז די צאל ישיבה בחורים זאל ניט געמינערט ווערן, און אז זייער צאל זאל שטייגען.
- איינער פון די מיטלען דערצו איז צו פארבעסערן דעם מאטעריעלן- מצב פון די ישיבות. - עס איז דעריבער קלאר, אז מ'טאר ניט דערלאזן קיין זאך וואס קען פארקלענערן די צאל ישיבה בחורים, און ווען אפילו אזא מעגלעכקייט איז בלויז א ספק, מוז מען עס אויך באקעמפן פון ספק, ווארום ליידער האט זיך ארויסגעוויזן, אז וואו עס האט אנגערירט דעם גורל פון די ישיבות האבן זיך אלע ספיקות אין דער לעצטער צייט ארויסגעוויזן אלס בארעכטיקטע.
עס איז דעריבער איבעריק צו אונטערשטרייכן ווי גרויס עס איז די מצוה און חוב פון יעדן אידן צו שטיין אויף דער וואך צו באשיצן די ישיבות הקדושות בארצנו הקדושה אין דער איצטיקער קריטישער צייט. בפרט גרויס איז די אחריות פון די מענטשן וואס האבן א השפעה אויף א גרעסערן קרייז, און נאך מער פון די וועלכע פארנעמען א פראמינענטן ארט אין דער אידישער געזעלשאפט, און זיינען פון די זיילן פון ישיבה-לעבן.
נאך דער הקדמה קום איך צו דער נקודה אין באצוג צום פראיעקט... וואס דארף דינען אלס א מוסד וואו מ'וועט לערנען לימודי קודש, ווי גמרא, תוספות אד"ג, און אויך - להבדיל - לימודי חול כדי אויסצובילדן פראפעסינאלן, ווי אינזשענערן, דאקטוירים אדוואקאטן אא"וו.
ניט אריינגייענדיק אין דער שאלה אליין, אויף וויפל עס איז ראטזאם און ווי ווייט מ'מעג מאכן אזא געמישטן מוסד, וואס די מיינונג געגן דעם פון גדולי ישראל איז באוואוסט מכמה דורות, און קוקנדיק אויף דעם גאנצן ענין מער ניט פון שטאנדפונקט פון די ישיבות בארצנו הקדושה, קען קיין שום ספק ניט זיין, אז די עצם אידייע פון אזא מוסד וועט גורם זיין אפצוציען בחורים פון די ישיבות... און וועט בכלל אפשוואכן דעם מצב פון די ישיבות, וואס מיט די ישיבות, און בלויז מיט די ישיבות, איז פארבונדן דער קיום פון אונזער פאלק.
איך נעם זיך די גאנצע דרייסטקייט צו זאגן דאס אויבנדערמאנטע אזוי שארף, ווייל איך האב געהאט די געלעגנהייט פון נאענט צוצוזען ווי אזוי ענליכע מוסדות האבן געווירקט אויף דער אידישער יוגנט, זייענדיק אין רוסלאנד, שפעטער אין פוילן, דייטשלאנד, פראנקרייך און אמעריקע. מיינע גענויע ידיעות פון פארשידענע קוועלן וועגן די פארשידענע קרייזן יוגנט אין ארץ ישראל, באשטעטיקן מיין מיינונג, אז אזא מוסד פאר פרומע יוגנט אין ארץ ישראל... וועט ברענגען א היזק און חורבן ר"ל שלא בערך מער ווי אן ענלעכער מוסד אנדערשוואו, ווי צ.ב. אין אמעריקע, וואו די אומשטענדן מצד כמה סיבות זיינען אינגאנצן אנדערע.
בברכה.
B"H, 23 Tammuz, 5713.
Brooklyn.
Shalom u'Vrachah!
I hope your journey from Donet was successful, and by the time this letter arrives, according to your planned schedule, you will already be in our Holy Land, may it be rebuilt and established by our righteous Moshiach speedily in our days, Amen. Hopefully you also used your trip to Eretz Yisrael to strengthen Judaism in the places you stopped at, as circumstances allowed.
Following up on the conversation we had before your departure, I want to briefly repeat my words here and add a few points after a short introduction: It is a well-known principle in our holy Torah that everything happens with Divine Providence. As our Sages say, everything that G‑d does is for the good. This Providence is especially evident when something happens unexpectedly or in an unusual way. Our meeting before your departure happened unexpectedly and not at a prearranged time; therefore I see it as a clear matter of Divine Providence that both you and I must strive to utilize to the fullest for true good—especially regarding something that affects the many.
It is certainly unnecessary to elaborate on the difficult financial situation of the holy yeshivas in our Holy Land. As much as yeshivas around the world struggle with their material situation—as you know well even from New York yeshivas—the material state of yeshivas in Eretz Yisrael is even more severe due to various reasons. Even sadder is that from time to time their situation not only fails to improve but new obstacles arise that make things even harder.
It goes without saying that this difficult material situation affects the number of yeshiva students—despite the self-sacrifice felt among Jews and especially among youth. To some extent—even if only a little—it discourages some parents from sending their children to yeshivas in Eretz Yisrael. For these reasons, every yeshiva student in Eretz Yisrael has greater value, and all means must be used to prevent their numbers from decreasing—and indeed so their numbers should increase. One way to achieve this is by improving the material situation of the yeshivas.
It is therefore clear that nothing should be allowed which could reduce the number of yeshiva students; even if there is only a doubt about such a possibility, it must also be fought against—because unfortunately when it comes to matters affecting the fate of yeshivas, all doubts have recently proven justified. Therefore it hardly needs emphasizing how great is the mitzvah and obligation upon every Jew to stand guard protecting the holy yeshivas in our Holy Land at this critical time.
This responsibility is especially great for those who have influence over wider circles—and even more so for those who hold prominent positions in Jewish society and are pillars of yeshiva life.
After this introduction I come to the point regarding the project... which aims to serve as an institution where Torah subjects like Gemara and Tosafot etc. will be taught—and also (separately) secular studies for professional training such as engineers, doctors, lawyers etc.
Without entering into whether such a mixed institution is advisable or permissible—which leading sages have opposed for generations—and looking at it solely from the perspective of yeshivas in Eretz Yisrael: there can be no doubt that just having such an institution will cause students to leave yeshivas... and will generally weaken their state; for with yeshivas—and only with yeshivas—is bound our people's survival.
I take all boldness upon myself to say this so sharply because I have had close opportunity to see how similar institutions affected Jewish youth—in Russia, later Poland, Germany, France and America. My detailed knowledge from various sources about different youth circles in Eretz Yisrael confirms my view: such an institution for religious youth in Eretz Yisrael... would bring damage and destruction (G‑d forbid) far beyond what a similar institution would cause elsewhere—for example America—where circumstances are entirely different for several reasons.
Summary
The Rebbe teaches that maintaining strong Torah-only institutions is vital for Jewish continuity; introducing mixed institutions risks drawing youth away from authentic Torah life and endangering future generations—especially during challenging times for yeshivas.