ב"ה, ב' ניסן, ה'תשט"ז
ברוקלין, נ.י.
צו אחינו בני ישראל, און עסקני החינוך בפרט,
בכל אתר ואתר
ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
חג הפסח, דער ערשטער יום-טוב וואס איז אונז געגעבן געווארן, איז סיי פאר דעם כלל ישראל, סיי פאר יעדן אידן בפרט, פארבונדן ספעציעל מיט דעם ענין פון חינוך.
פאר כללות ישראל - איז יציאת מצרים געווען זייער געבורט אלס א פאלק און דער אנהייב פון דער צוגרייטונג צו קבלת התורה, וואס תורה איז איר אינהאלט הוראה - אן אנווייזונג און דערציאונג אין א דרך-חיים, לעבענס-פירונג.
פאר יעדן אידן בפרט - האט די תורה ספעציעל אונטערשטראכן: והגדת לבנך, די דערציאונג פונם קינד, וואס איז איינע פון די עקריות'דיקע נקודות פון דעם יום-טוב פסח.
פסח איז דעריבער א פאסענדע צייט אריינצוטראכטן זיך אין די סדרים און אופנים פון חינוך, און ווי אזוי דאס ווערט דורכגעפירט למעשה, בפרט בהנוגע צו די ימים-טובים.
ימים-טובים, און פסח ספעציעל, זיינען פארבונדן מיט פיל דינים און מנהגים, וואס אויסער זייער בעדייטונג בשעת מעשה, דארף זייער השפעה זיך ציען און אריינדרינגען אינם טאג-טעגלעכן לעבן אויך א גאנץ יאר.
ווי וויכטיק דאס איז פאר יעדן אידן, נאך פיל וויכטיקער איז די השפעה פאר דער יוגנט און פאר קינדער בפרט.
פאקטיש, אבער, צוליב פארשידענע סיבות, איז אנשטאט וואס אין די טעג פון די ימים-טובים האט די השפעה געדארפט פארשטארקט און פארגרעסערט ווערן - ווערן די קינדער און תלמידים, אינגלעך און מיידעלך, באפרייט פון דער השפעה פון דער ישיבה, ישיבה-קטנה און תלמוד-תורה, און ניט נאר אויף די טעג פון יום-טוב, נאר אויך א געוויסע צייט פאר דעם.
אין דער אלטער היים, האט די באפרייאונג פון די תלמידים אין די "בין-הזמנים" זיך ניט אפגערופן שעדלעך אויף זייער חינוך, ווייל די גאס, און די היים אודאי, האבן געגעבן דעם קינד און די יוגנט א לעבעדיקע, ווארימע אטמאספערע פון יהדות און קיום המצוות אין טעגלעכן לעבן אין דער פולסטער מאס; די אויפגאבע פון די מוסדות חינוך איז געווען בעיקר צו געבן די תלמידים ידיעות אין דער תורה.
אין אונזער צייט, אבער, און ספעציעל אין דער לאנד, איז די אויפגאבע פון די מוסדות חינוך ניט נאר צו בארייכערן די ידיעות פון די תלמידים אין תורה ויהדות, נאר דער עיקר העיקרים איינצופלאנצן אין זיי יראת-שמים, קיום המצוות בהידור און א אידישן לעבנס-שטייגער בכלל.
אזוי ארום, איז דאס איבעררייסן פון דער השפעה פון די מוסדות חינוך אין די צייטן פון "בין הזמנים" און פון די טעג פון יום-טוב בפרט, בארויבט עס די תלמידים פון א לעבנס-נויטווענדיקע השפעה און דוקא אין א צייט, ווען זיי דארפן דאס באקומען אין דער גרעסט מעגליכער מאס.
איך ווענדע זיך דערמיט צו יעדערען וואס טוט אדער קען טאן אין חינוך הכשר, און צו די עלטערן בכלל, צו פארריכטן דעם באדויערנדן מצב דורך די פאסענדע מיטלען. און דער עיקר:
א) אייינארדענען, אז ערב יום טוב אדער ווייניגסטענס אמנאענטסטען צו יום טוב זאלן די קינדער באקומען נאכאמאל די נויטיקע אנווייזונגען און הדרכה אין די דינים ומנהגים פון דעם באטרעפענדן יום טוב, און וועגן זיין אינהאלט און בעדייטונג.
ב) איינארדענען, וואס ס'איז אומבאדינגט נויטיק, אז אויך אין די טעג פון יום טוב, יעדנפאלס אין די טעג פון חול-המועד, זאלן זיך די מחנכים צוזאמענטרעפן מיט די קינדער אויף א פאסנדן אופן, כדי אויסצוניצן די דאזיקע ימי-סגולה צו פארשטארקן די השפעה אויף די קינדער אין אלע ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט דעם יום טוב בכלל און בהנוגע לפועל בפרט.
און זיכער קען מען געפינען וועגען און מיטלען בייצוקומען די פראבלעמען וועלכע זיינען פארבונדן מיט ווייטקייט אין ארט אדער צושפרייטקייט פון די קינדער, ווארום דאס צוזאמענטרעפן זיך יום טוב קען דאך איינגעארדענט ווערן ניט דוקא אין דעם בנין פון מוסד חינוך; דא איז אויך ניט אזוי נוגע דער טעכנישער סדר פון פארשידענע כיתות, מחנכים אד"ג ווארום דא האנדלט זיך וועגן א לימוד און הדרכה, וועלכע קען פאראייניקן תלמידים פון פארשידענע כיתות וכו'.
ג) די עלטערן זאלן זיך ניט פארלאזען אינגאנצען אויף די מוסדות חינוך נאר אויך פון זייער זייט צו נעמען אין אכט, אז פון איין זייט איז די השפעה פון דער גאס א שעדלעכע, און פון דער אנדער זייט, האבן די קינדער מער פרייע צייט אין די טעג פון יום טוב און בין הזמנים - וואס דערפאר איז דאמאלסט פיל גרעסער די אחריות פון עלטערען פאר דער השפעה אויף זייערע קינדער, אבער אויך זייערע מעגליכקייטן זיינען פיל גרעסער.
דער אויבערשעטר זאל העלפן, אז אלע בנים ובנות, אלע קינדער פון אלע פיר סוגים וועלכע ווערן אויסגערעכנט אין דער הגדה, זאלן צוזאמענגעקליבן ווערן בא איין טיש מיט דעם צוועק דורכצופירן העדות והחוקים והמשפטים אשר צוה ה' אלקינו, און זיי אלע זאלן זיין גוטע שואלים, פרעגן בכדי צו וויסן און אויספאלגען דעם אמת'ן ענטפער פון דער תורה.
און דער אנהויב פון קיבוץ גליות, צוזאמענקלייבען בא א תורה סדר אויך די פארוואגעלטע קינדער, זאל אויך פארשנעלערן די אתחלתא דגאולה און גאולה האמתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ווען עס וועט מקוים ווערן דער וואונטש מיט וועלכן מיר הייבן אן דעם סדר: השתא עבדין לשנה הבאה בני חורין.
בברכת חג הפסח כשר ושמח,
מ. שניאורסאהן
B"H, 2 Nissan, 5716.
Brooklyn, NY.
To our brothers Bnei Yisrael, and especially those involved in education, everywhere—may Hashem be upon them for life.
Shalom u'Vrachah!
Pesach, the first Yom Tov given to us—both for all of Israel collectively and for every Jew individually—is especially connected with the concept of education. For the Jewish people as a whole, the Exodus from Egypt was their birth as a nation and the beginning of preparation for receiving the Torah. The Torah is essentially instruction—a guide and education in a way of life. For each individual Jew, the Torah specifically emphasizes: VeHigadeta LeVincha ("And you shall tell your child"), the education of children, which is one of the main points of Pesach. Therefore, Pesach is an appropriate time to reflect on educational systems and methods and how they are implemented in practice—especially regarding Yomim Tovim.
Yomim Tovim—and Pesach in particular—are associated with many laws and customs whose influence should extend into daily life throughout the year. As important as this is for every Jew, it is even more crucial for youth and especially children.
In practice, however, due to various reasons, instead of these days strengthening the influence on children and students—boys and girls—they are actually freed from the influence of yeshiva or cheder not only on Yom Tov itself but also for some time before it.
In the old country, releasing students during Bein Hazmanim did not harm their education because both the street—and certainly the home—provided a living, warm atmosphere of Judaism and mitzvah observance in daily life to its fullest extent; educational institutions mainly provided knowledge in Torah. In our times—especially in this country—the role of educational institutions is not only to enrich students' knowledge in Torah and Judaism but primarily to instill yiras Shamayim (fear of Heaven), meticulous mitzvah observance, and a Jewish way of life overall.
Therefore, removing students from the influence of educational institutions during Bein Hazmanim—and especially on Yom Tov—deprives them of a vital influence precisely at a time when they need it most.
I therefore turn to everyone involved or able to be involved in kosher education—and to parents generally—to correct this regrettable situation through appropriate means. Most importantly: (a) Arrange that on Erev Yom Tov or at least immediately before Yom Tov children should again receive necessary instructions and guidance about the laws and customs relevant to that Yom Tov as well as its content and significance; (b) Arrange—as absolutely necessary—that even during Yom Tov itself (at least on Chol HaMoed), educators should gather with children appropriately to utilize these auspicious days to strengthen their influence on all matters connected with Yom Tov generally and practically; (c) Parents should not rely entirely on educational institutions but also take care themselves—on one hand recognizing that street influence can be harmful while on the other hand realizing that children have more free time during Yom Tov and Bein Hazmanim—which increases both parental responsibility for their children's spiritual welfare as well as their opportunities to positively influence them.
May Hashem help that all sons and daughters—all types of children enumerated in the Haggadah—be gathered together at one table with the goal of fulfilling "the testimonies, statutes, and laws which Hashem our G‑d commanded us," so they all become good questioners who ask in order to know and follow Torah's true answers. And may the beginning of Kibbutz Galuyos—the gathering together even those lost children into a Torah setting—also hasten the start of redemption and complete true Geulah through Moshiach Tzidkeinu when we will fulfill our wish at Seder's start: "Now we are slaves; next year may we be free."
Summary
The Rebbe teaches that Pesach highlights our responsibility in Jewish education. He warns against excessive free time for children during holidays and urges both educators and parents to provide ongoing guidance so youth remain connected to Torah values year-round.