ב"ה, טו"ב שבט, תש"ט
הוו"ח אי"א נו"מ מו"מ באמונה וכו' מהור"י שי' הכהן
שלום וברכה!
אין ענטפער אויף אייער בריף פון ט"ו שבט.
א) אין מאמר טעמה כי טוב תש"ט ענדע פון פ"ג וז"ל: ונחלקות לג' מדריגות חב"ד חג"ת נה"י... נחלקות ג"כ לג' מדריגות חח"ן מימין בג"ה משמאל דת"י באמצע שכ"ז הוא בחי' אדם.
דער פירוש דערפון איז די טיילונג פון ספירות וואס זייער ענין איז ווי ער זאגט אין פתח אליהו אנת הוא דאפיקת... עשר ספירין לאנהגא בהון עלמין קען זיין מצד צויי צוגאנגען:
(א) אורך, מלמעלה למטה, איידעלקייט, נאענטקייט צו א"ס ב"ה און ווייטקייט פון עולמות, און דאמאלס איז דער סדר: חכמה בינה דעת חסד א. א. וו. וואס דאס גופא ווערט איינגעטיילט אין דריי גרופן ווי בא א מענשען על דרך משל ראש - חב"ד גוף - חג"ת רגל - נה"י.
(ב) רוחב, מימין לשמאל, גילוי אדער הסתר השפעת השפעה אדער השפעת העדר השפעה און דאמאלט איז דער סדר פון די ספירות חח"ן (חכמה חסד נצח) מימין בג"ה (בינה גבורה הוד) משמאל דת"י (דעת תפארת יסוד) באמצע. - זעט אויך בד קודש פון מיטעלען רבי'ן וועגן דעם סדר.
אבער ביידע סדרים ווערן אנגערופן דער אופן פון אדם למעלה ווייל זיי זיינען מיט חילוקים-טרעפ על פי שכל, דאן קומט דער העכערער אופן פון
ב) כי לא אדם דלשון הכתוב שמואל א' טו, כט כי לא אדם להנחם וואס שמואל האט געענטפערט שאולן.
וואס עס איז דאך ניט פארשטענדיק וואס פאר א נייעס און תירוץ האט שמואל דערציילט שאולן. שאול האט דאך אויך געוואוסט אז לא אדם הוא - כפשוטו. נאר ער האט געבעטען אזוי ווי ער האט תשובה געטאן זאל מען איהם מוחל זיין ווי עס העלפט אלעמאל ביים אויבערשטען און ער זאל בלייבן ביי דער מלוכה איז וואס איז דער תירוץ אז דער אויבערשטער איז ניט אמענש אויף חרטה האבן?
נאר דער מיין אין דעם איז אז שמואל זאגט שאולן, אין דעם פאל האט מען צוטאן ניט מיט דער מדריגה אדם דלמעלה וואס דארט איז דער סדר פון ימין ושמאל און עס היינגט אפ פון מעשה התחתונים אבער דאס וואס דיין מלוכה איז ונתנה לרעך הטוב ממך (זע שמואל דארט פסוק כח) איז דאס געקומען פון דעם אופן וואס איז העכער פון דעם אדם דלמעלה און אין דער מדריגה קען ניט זיין קיין שינויים כי לא אדם (דלמעלה) הוא להנחם.
זע וועגען דעם תורה אור פון היינטיגער סדרה, סוף הביאור, לד"ה זכור את השבת.
ג) איר האט מיר געפרעגט טעלעפאניש פארוואס גיב איך אייך איבער דעם ענטפער פון כ"ק מו"ח אדמו"ר שליט"א אזוי שנעל.
עס זיינען פיר טעמים אין דעם:
(א) דעלך סני לחברך לא תעביד, ווען איך וואלט געפרעגט א זאך וואס איז מיר נוגע און א ממוצע וואלט פארהאלטן דעם ענטפער איבעריגע צייט וואלט איך געווען ניט צופרידען. פסקענען צי עס איז אייך נוגע צי ניט קען איך ניט, אפשר יא. דאס איז אין א פראגע בכלל, ובפרט
(ב) אין א ענין פון א מצוה, אין אהבת ישראל בתוכם, איז בלשון פון אלטען רבין (אגרת הקודש כא) ידוע לכל גודל מעלת הזריזות כו' וזריזות דאברהם אבינו ע"ה היא העומדת לעד לנו ולבננו עד עולם כו' להראות שמחתו וחפצו למלאות רצון קונו ולעשות נחת רוח ליוצרו. דאס איז אין א מצוה בכלל, ובפרט
(ג) אין א ענין של פרנסה ווערט דאך פריער געפאסקענט למעלה פרנסה דערנאך דארף עס נמשך ווערן למטה אין פרנסה גשמית אויפן וועג קען זיין ר"ל קטרוגים אף פארהאלטען עס זאל בלייבען נאר ברוחניות, וואס דאס איז די מעלה פון ברכת כהנים און כהנים וואס בא זיי איז דער סימן פון שקדים אז זיי זיינען ממשיך שנעל (זע לקו"ת ענדע פ' קרח, דרך מצותיך פון צמח צדק מצות ברכת כהנים), דאס האט בכח א רבי.
דארפן אויפן וועג ניט פארהאלטען דעם ענטפער. דאס איז בנוגע א ענטפער של מצוה ופרנסה בכלל, ובפרט
(ד) דער רבי שליט"א איז געווען מיד פון טאג ארבעט ווען איר האט אפגערופן.
אריינגייענדיג האב איך געפרעגט צי זאל איך אפלייגן די שאלה אויף מארגען, אזוי ווי לויט אייערע רייד האט עס צייט, אדער ניט. האט ער געענטפערט איך זאל פרעגן גלייך.
האב איך דערפון גענומען אז איך דארף זיכער ניט אפלייגן.
החותם בברכת שבתא טבא וכט"ס
הרב מנחם שניאורסאהן
מהעתק המזכירות.
מהור"י שי': כ"ץ. אגרות נוספות אליו - לעיל תכא, ובהנסמן בהערות שם.
B"H, Tu B'Shevat, 5709.
Harav Hachassid Vechulu Moreinu Yosef Katz.
Shalom u'Vrachah!
In response to your letter from Tu B'Shevat:
a) In the maamar Taamah Ki Tov 5709 at the end of chapter 83 it says: "And they are divided into three levels: Chabad, Chagat, Nehi... they are also divided into three levels: Chachin (Chochmah Chesed Netzach) on the right; Bageh (Binah Gevurah Hod) on the left; Detiy (Daas Tiferes Yesod) in the center; all this is the aspect of Adam." The explanation is that this refers to the division of Sefirot whose function is as stated in Patach Eliyahu: "Ant Hu D'afikas... eser sefirin leanhaga behon alma'in" (You are He who brought forth... ten Sefirot to direct worlds through them). This can be approached in two ways: (1) Lengthwise—from above to below—refinement, closeness to Ein Sof blessed be He and distance from worlds. Then the order is: Chochmah Binah Daas Chesed etc., which itself is divided into three groups as in a person by way of analogy: head—Chabad; body—Chagat; legs—Nehi. (2) Widthwise—from right to left—revelation or concealment of influence; giving influence or withholding influence. Then the order of the Sefirot is Chachin (Chochmah Chesed Netzach) on the right; Bageh (Binah Gevurah Hod) on the left; Detiy (Daas Tiferes Yesod) in the center. See also Bad Kodesh from the Mitteler Rebbe about this order. But both orders are called "the manner of Adam above," because they have gradations according to intellect. Then comes a higher manner:
b) "Ki Lo Adam"—as in Shmuel I 15:29: "for He is not a man to relent," which Shmuel answered Shaul. It is not understood what novelty or answer Shmuel told Shaul. Shaul also knew that He is not a man—literally. Rather, he asked that just as he did teshuvah he should be forgiven as always with Hashem and remain king. So what is Shmuel's answer that Hashem is not a man to regret? The meaning here is that Shmuel tells Shaul that in this case we are dealing not with the level of Adam above where there are right and left sides and things depend on actions below, but rather that your kingship being given "to your fellow who is better than you" (see Shmuel there verse 28) came from a level higher than Adam above—and at this level there can be no changes: "for He is not Adam (above) to relent." See Torah Or from this week's parsha at the end of the explanation for "Zachor es HaShabbos."
c) You asked me by phone why I relay you an answer from my father-in-law, the Rebbe shlita, so quickly. There are four reasons for this: (1) What you dislike do not do to your friend—if I were asking something important to me and an intermediary delayed relaying an answer unnecessarily I would be dissatisfied. To decide if it matters to you or not—I cannot know; maybe it does. This applies generally, especially (2) regarding a mitzvah matter—in Ahavas Yisrael among them—it says in Alter Rebbe's Iggeres HaKodesh 21: everyone knows how great alacrity is etc., and Avraham Avinu's alacrity stands for us and our children forever—to show his joy and desire to fulfill his Creator's will and give pleasure to his Maker. This applies generally for mitzvos, especially (3) regarding livelihood—it has already been decided Above about livelihood; afterwards it must be drawn down below into material livelihood. On the way there can be accusations G‑d forbid—even holding it back so it remains only spiritual—which is why Birchas Kohanim and Kohanim have almonds as a sign that they draw down quickly (see Likkutei Torah end Parshas Korach; Derech Mitzvosecha from tzt"z mitzvas Birchas Kohanim). This power lies with a Rebbe—not delaying an answer along the way. This concerns answers about mitzvos or livelihood generally, especially (4): The Rebbe shlita was tired from a day's work when you called. When I went in I asked if I should leave your question for tomorrow since by your words it was not urgent—or not? He replied that I should ask immediately. From this I understood certainly not to delay.
Summary
The letter explores how Divine conduct transcends human-like changeability and highlights how promptness in fulfilling requests—especially those involving mitzvahs or livelihood—is essential both spiritually and practically.