ב"ה
, י"א ניסן, ה'תשכ"ט — ברוקלין, נ.י.
אל בני ובנות ישראל אשר בכל מקום ומקום ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
דער יום-טוב פסח,
ראש
השנה לרגלים, דער ערשטער פון אַלע ימים-טובים, און זיין אינהאַלט –
יציאת
מצרים (דער אַרויסגיין פון מצרים), ווען אידן זיינען געוואָרן אַ פאָלק, האָבן אַ ספּעציעלע באַדייטונג אַלס
אַ
כללות'דיגע (אומפאַסנדע) געשעהניש, ביז אַז אַלע זיינע איינצעלהייטן זיינען כללות'דיגע הוראות (אָנווייזונגן) און, פאַרשטייט זיך, נצחיות'דיגע, אַזוי ווי אַלע ענינים פון תורה וואָס איז
אַ
נצחיות'דיגע און איז ניט באַשרענקט פון צייט און אָרט.
מיר וועלן זיך דאָ אָפּשטעלן אויף איין ענין פון קרבן פסח און יציאת מצרים.
דער קרבן פסח פאָדערט און איז פאַרבונדן מיט מצות מילה און ווי געזאָגט:
המול
לו כל זכר ואז יקרב לעשותו גו' וכל ערל לא
יאכל בו
(עס זאָל גע'מל'ט ווערן יעדער זכר און דאַן זאָל ער צוטרעטן מאַכן עם (דעם קרבן פסח). און קיין ערל זאָל ניט עסן פון עם). אויך דער גאַנצער ענין פון יציאת מצרים איז געווען, ווי אונזערע
חכמים
ערקלערן, אין זכות פון די צוויי מצות: פסח און מילה.
עס איז פאַראַן אויך אַן
אינערלעכער
צוזאַמענבונד צווישן ביידע
ענינים
*.
ברית מילה
, אויף דעם אַכטן טאָג
באַלד
נאָכן געבורט, שטעלט מיט זיך פאָר דעם בונד (ברית) צווישן אַן אידן מיטן אויבערשטן באַלד ביים
אָנהויב
פון לעבן, אַז
דאָס
גאַנצע לעבן וועט זיין לויט דעם רצון פון דעם אויבערשטן.
קרבן פסח
– איז צום אַלעם ערשטן – אָנגעזאָגט געוואָרן צו דעם הויפּט פון אַ משפחה (
איש
שה לבית אבות שה לבית. למשפחותיכם
). עס קומט פאָר אין
מיטלפּונקט
פון לעבן, ווען דער איד איז שוין אַ פאַמיליען מענטש און אַ בעל-הבית פאַר זיך.
ביים ערשטן קרבן פסח אין מצרים שטייט אויך
משכו
וקחו לכם
– ציט זיך צוריק (פון עבודה-זרה) און נעמט מאַכן דעם קרבן פסח. דאָס לאָזט אונז הערן, אַז אין דער דאָזיגער תקופה פון לעבן איז דאָ אַן עבר (פאַרגאַנגענהייט) וואָס עס קען זיין אַז דער עבר איז געווען ניט אינגאַנצן ווי עס באַדאַרף צו זיין, און מ'דאַרף אים פאַריכטן.
אָנווענדענדיק דעם אינהאַלט פון די אויבנדערמאָנטע ענינים אין טאָג-טעגלעכן לעבן, איז די אָפּלערנונג דערפון:
יעדער
רגע פון לעבן איז אַן
אָנהויב
פון שעות און טעג וואָס קומען אָן נאָך עם. ער איז אויך אַ
המשך
(פאָרטזעצונג) פון דעם עבר. מער בכללות:
עס זיינען פאַראַן טעג און צייטן ווען דער מענטש הויבט אָן
נייע
ענינים, און עס זיינען פאַראַן טעג און צייטן ווען דער מענטש זעצט פאָר און טוט אין זיינע
פריערדיגע
ענינים.
עס איז דאָך
אני
נבראתי לשמש את קוני (איך בין באַשאַפן געוואָרן כדי צו דינען דעם אויבערשטן) און נאָכמער – מ'איז
משועבד
(פאַרקנעכט) צו
"אנכי
ה' אלקיך (אויבערשטן, ווייל ער איז דער) אשר הוצאתיך מארץ מצרים (אַרויסגענומען פון מצרים)", איז
די צוויי דערמאָנטע אייגנשאַפטן פון ברית מילה און קרבן פסח, ווערן אויך אָפּגעשפּיגלט אין צוויי כללות'דיגע סוגים פון עבודת השם: די עבודה פון אַ
צדיק
– וואָס ער האָט צו טאָן בעיקר מיט
נייע
ענינים און נייע דערגרייכונגען; און די עבודה פון אַ
בעל-תשובה
– וואָס האָט צו טאָן בעיקר מיט פאַריכטן און פאַרבעסערן דעם עבר. אויך אין העכערן זין פון
תשובה
– אומקערן זיך צום מקור – מיינט דאָך אויך, אַז ער איז פריער געווען נאָענט צום מקור און האָט זיך דערווייטערט. וואָרום די נשמה, איידער זי איז אַראָפּגעקומען, צו באַלעבן דעם גוף, איז געווען לויטער רוחניות, און מ'דאַרף זען אַז אויך בשעת די נשמה איז אין גוף זאָל זי זיין רוחניות'דיג, און
נאָך
מער – זי דאַרף אויך דעם גוף און נפש הבהמית מאַכן רוחניות'דיג.
אַזוי אויך
בפרטיות
יעדן טאָג באַ יעדער אידן: גלייך באַם אויפשטיין פון שלאָף איז ער דאָך אַ
ברי'
חדשה
(אַ ניי באַשאַפענער) און הויבט אָן אַ נייעם לעבן מיט
מודה
אני כו'. און דער צווייטער קצה (עקסטרעם) פאַר'ן איינשלאָפן ווערן – דער
חשבון
הנפש פון דעם פאַרגאַנגענעם טאָג אין קריאת שמע שעל המטה איידער ער גיט דעם אויבערשטן דעם פקדון:
בידך
אפקיד רוחי.
***
דאָס איז אויך דער ענין פון זמן חרותנו און יציאת מצרים
אין
טאָג-טעגלעכן לעבן: זיין פריי און אַרויסגיין פון די באַשרענקונגען (
מצרים וגבולים
) פון דער אייגענער נאַטור און פון פאַרשקלאַפונג צו דער פרעמדער סביבה. און דאָס פאָדערט עבודה אין אַ
צוויי-פאַכיגען
אופן: ווי עבודה פון אַ צדיק – כסדר אָנצוהויבן נייע גוטע זאַכן,
עשה
טוב
; און עבודה פון אַ בעל-תשובה,
סור
מרע ועשה טוב
* – צו פאַריכטן וואָס עס איז נויטיג פון עבר און גרייכן אַלץ העכער און נעענטער צום אורשפּרינגלעכן מקור אין ג-טלעכקייט.
און אפילו ווען מ'געפינט זיך, ר"ל, אין אומשטענדן, ווי אַמאָל אין מצרים, ווען עס האָבן זיך צוגעקלעפּט גאָר פיל ניט-געוואונשענע פרעמדע זאַכן – איז אויב נאָר
ער
באַשליסט מיט אַן אמת זיין דעם אויבערשטן'ס, ער זאָגט
ה'
אלקינו
(אונזער כח און אונזער חיות) ה' אחד – ווערט גלייך אנכי ה' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים – איצט אַזוי ווי דאַמאָלס. עס ווערט בטל זיין פאַרשקלאַפונג צו פרעה און צו
מצרים
ערות הארץ, ער קריכט אַרויס פון זומפּ, פאַריכט דעם עבר און הויבט אָן אַ ניי לעבן, אַן אמת אידישן לעבן – אמת'ע פרייהייט דורך תורה און מצוות.
***
ויהי רצון אַז דאָס אַלץ זאָל זיין ווי באַ יציאת מצרים דעם ערשטן מאָל –
ביד
רמה
, מיט שטאָלץ און מיט געזאַנג און שמחה,
און
דורך
דעם אַלעם מקרב זיין און ממהר זיין די פאַרווירקלעכונג פון דער
נבואה-הבטחה
: כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות – בגאולה האמתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.
בברכת חג הפסח כשר ושמח,
מנחם שניאורסאהן
B"H, 11 Nissan, 5729.
Brooklyn, NY.
To the sons and daughters of Israel in every place—may Hashem be upon you and grant you life.
Shalom u'Vrachah!
The festival of Pesach, the Rosh Hashanah of the festivals, the first of all Yamim Tovim, and its essence—Yetzias Mitzrayim (the Exodus from Egypt), when Jews became a nation—has special significance as a general (all-encompassing) event. All its details are general instructions (guidance) and, of course, eternal—just as all matters of Torah are eternal and not limited by time or place.
Here we will focus on one aspect of the Korban Pesach and Yetzias Mitzrayim. The Korban Pesach requires and is connected with the mitzvah of milah (circumcision), as it is said: ha-mol lo kol zachar v'az yikrav la'asoto... v'chol arel lo yochal bo (every male must be circumcised before he may approach to perform it [the Korban Pesach], and no uncircumcised person may eat from it). Also, the entire matter of Yetzias Mitzrayim was, as our Sages explain, in the merit of these two mitzvos: Pesach and milah. There is also an inner connection between these two matters.
Bris milah on the eighth day after birth establishes the covenant (bris) between a Jew and Hashem at the very beginning of life—that one's entire life will be according to Hashem's will. The Korban Pesach was first commanded to the head of each family (ish seh l'veis avos seh l'bayis l'mishpechoseichem). It comes at a central point in life when a Jew is already a family person and master of his household. At the first Korban Pesach in Egypt it also says: mishchu u'kechu lachem—withdraw (from idolatry) and take to perform the Korban Pesach. This teaches us that at this stage in life there is a past which may not have been entirely as it should have been—and one must rectify it.
Applying these concepts to daily life: every moment is a beginning for hours and days that follow; it is also a continuation from the past. More generally: there are times when a person starts new things, and times when one continues previous matters. Still—it is "ani nivreisi l'shamesh es koni" (I was created to serve my Creator), and even more so—we are subjugated (enslaved) to "Anochi Hashem Elokecha" (Hashem your G‑d), "asher hotzeisicha me'eretz Mitzrayim" (Who took you out from Egypt). Thus, these two qualities—bris milah and Korban Pesach—are reflected in two general types of service to Hashem: The service of a tzaddik—who mainly deals with new things and achievements; and the service of a baal teshuvah—who mainly deals with rectifying and improving the past.
Even in the higher sense of teshuvah—returning to one's source—it also means that previously one was close to one's source but became distant. For before descending into this world to animate a body, the soul was purely spiritual; one must ensure that even while in a body it remains spiritual—and even more so—that it makes both body and animal soul spiritual.
This applies specifically every day for every Jew: immediately upon rising from sleep one is like a "beriah chadashah" (a new creation) beginning new life with Modeh Ani etc.; at day's end before sleep comes cheshbon hanefesh for that day's past during Krias Shema al ha-mitah before returning one's soul to Hashem: "beyadcha afkid ruchi."
This too is the idea of Zman Cheiruseinu (the season of our freedom) and Yetzias Mitzrayim in daily life: being free—leaving behind limitations (Mitzrayim u'gevulim) imposed by one's own nature or by enslavement to external influences. This requires avodah in two ways: like a tzaddik—constantly starting new good things (“aseh tov”); like a baal teshuvah (“sur meira va’aseh tov”)—rectifying what needs fixing from the past while striving ever higher toward one's original G‑dly source.
Even if one finds oneself—in difficult circumstances like Egypt long ago—with many undesirable foreign elements attached; if only he truly resolves to be Hashem's alone, declaring “Hashem Elokeinu” (our strength and our vitality), “Hashem Echad”—then immediately comes “Anochi Hashem Elokecha asher hotzeisicha me’eretz Mitzrayim”—now just as then. Enslavement to Pharaoh or Egypt’s depravity ceases; he rises from the mire, rectifies his past, begins anew—a truly Jewish life; true freedom through Torah and mitzvos.
May it be His will that all this should occur just as at Yetzias Mitzrayim—the first time—with an outstretched arm (“b’yad ramah”), with pride, song, joy—and thereby bring closer and hasten fulfillment of the prophetic promise: “Kimei tzeischa me’eretz Mitzrayim ar’enu niflaos” (“As in the days when you left Egypt I will show you wonders”)—with the true complete redemption through Moshiach Tzidkeinu.
Summary
Pursuing both new beginnings like a tzaddik and correcting past shortcomings like a baal teshuvah enables each Jew to experience true freedom every day by breaking personal limitations through Torah observance.